Investigating factors affecting sustainable livelihoods from the perspective of farmers with emphasis on indigenous conditions in ultra-arid regions (Case study: Sistan region)

Document Type : Original Article

Authors
mohaddeseh mir 1
mojtaba Ganjali 2
1 Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, University of Zabol, Zabol, Iran.
2 Forest Rangeland and Watershed Management Department, Sistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Zabol, Iran
10.30470/jrdes.2026.2069885.1094
Abstract
The predominant occupation of local communities in Sistan has been agriculture. Due to the shortage of water in the Hirmand River, climate change, continued drought, etc., many local communities have lost their jobs. The aim of this study is to examine the most important factors affecting the improvement of sustainable livelihoods from the perspective of farmers, with an emphasis on the local conditions of the region. For this purpose, the impact of variables (economic, social, institutional, environmental, physical, demographic-cultural-migratory factors, livelihood strategies, livelihood sustainability, alternative livelihoods, and personal wells) on sustainable livelihoods was examined using multivariate regression modeling. The results showed that all respondents have a history of agriculture in the region, so the experience and local knowledge of farmers can be used in examining the items. According to the results, all the variables under study have a significant relationship with sustainable livelihoods, the F statistic of 650.861 confirmed the significance of the entire model, and the Durbin-Watson test of 1.92 showed the absence of autocorrelation in the model. The coefficient of determination showed that 85% of the changes in the sustainable livelihood variable are explained by the variables under study. According to the results, by developing variables that lead to the sustainability of sustainable livelihoods, including increasing institutional support, developing social activities, expanding livelihood strategies appropriate to the region, and developing suitable alternative livelihoods, which are the most important factors in improving economic conditions, it is possible to overcome the factors that lead to the instability of sustainable livelihoods.
Keywords
Agriculture
Drought
Economic factors
Sustainable livelihood
Alternative livelihoods
افشار، ایرج. (۱۳۹۰). سیستان و بلوچستان نامه، انتشارات کتابدار ، تهران، ص ۸۲۸.
احمدی، محمود؛ قویدل رحیمی، یوسف؛ و درفشی، خه بات. (۱۳۹۱). تاثیر خشکسالی در امنیت مرزی منطقه سیستان طی سال­های ۱۹۹۸ ۲۰۱۰، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش­ها و رهیافت­ها، زاهدان.
اقدسی, مریم؛ امیدی نجف آبادی, مریم؛ میردامادی, سید مهدی؛ و فرج اله حسینی, سید جمال. (۱۴۰۲). واکاوی رفتارهای محیط زیستی و سازوکارهای مدیریت نهادی خشکسالی و تأثیر آن ها بر توسعه معیشت پایدار کشاورزان شهرستان برخوار: کاربرد نظریه انگیزه حفاظتی،  روستا و توسعه، ۲۶(۱): ۱۳۷-۱۶۵.
احمدی, عبدالمجید؛ و منوچهری, سوران. (۱۳۹۹). تحلیلی بر تأثیرات مخاطرات محیطی (خشکسالی) بر پایداری معیشت روستاییان مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان قائنات، مجله جغرافیا و توسعه، ۱۸(۵۸): ۲۰۲-۱۷۵.   
ایزدی, علی؛ طیب نیا, سیدهادی؛ و بذرافشان, جواد. (۱۴۰۲). تحلیل عوامل موثربر معیشت پایدار خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: بخش کشاورزی دهستان رستاق در شهرستان خلیل‌آباد، روستا و توسعه پایدار فضا، ۴(۱): ۸۴-۱۰۰.
اسلامی, روح اله؛ سرحدی, رضا؛ و فیضی, مهدی. (۱۳۹۸). راهبردهای دیپلماسی تأمین حقابه رودخانه هیرمند،  پژوهش های راهبردی سیاست، ۸(۳۰): ۷۱-۱۰۲.
بزی, فهیمه؛ حسینی, سید مهدی؛ و ترکی هرچگانی، محمدعلی. (۱۴۰۰). بررسی اثرات گرد و غبار بر معیشت روستاییان (مطالعه موردی: شهرستان نیمروز،  راهبردهای توسعه روستایی، ۸(۳): ۳۶۷-۳۷۹.
باقرنژاد, جعفر؛ صبوری, محمد صادق؛ شوکتی آمقانی, محمد؛ و نوروزی, عباس. (۱۴۰۳). ارزیابی پایدار ی معیشت روستایی کشاورزان خرده مالک در استان های منتخب، روستا و توسعه، ۲۷(۳): ۴۵-۷۶.
حسینی, احمد؛ و جعفری زاده, علی. (۱۴۰۲). بررسی اثرات طوفان های گرد و غباری حاصله ازسرعت باد در مهاجرت جمعیت روستایی منطقه سیستان، مخاطرات محیط طبیعی، ۱۲(۳۶): ۶۱-۷۸.
حیدری مکرر، حمید؛ اذرسا، فرشته؛ نوری، مریم؛ و کمان باز، معصومه. (۱۳۹۲). بررسی نقش تغییرات اقلیمی و خشکسالی بر تنوع زیستی تالاب هامون و کشاورزی پایدار منطقه سیستان، اولین همایش ملی و تخصصی پژوهش های محیط زیست ایران، همدان.
حجی پور, محمد؛ و سالاری طبس, معصومه. (۱۴۰۳). تاب‌آوری معیشت کشاورزی در برابر خشکسالی‌های مکرر؛ تحلیلی از روستاهای شهرستان درمیان، روستا و توسعه پایدار فضا، ۵(۲): ۱۲۱-۱۴۱.
دربان آستانه, علیرضا؛ مطیعی لنگرودی, سیدحسن؛ و قاسمی, فرزانه . (۱۳۹۷). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر معیشت پایدار کشاورزان (موردمطالعه: شهرستان شازند،  پژوهش­های روستایی، ۹(۲): ۳۲۴-۳۳۷.
رودری، آرتمیس؛ حسن پور، فرزاد؛ یعقوب زاده، مصطفی؛ و دلاور، مجید. (۱۳۹۸). بررسی رابطه خشک سالی هواشناسی و هیدرولوژی در دشت سیستان، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، ۲۱(۶): ۳۳-۴۴.
رکن­الدین افتخاری, عبدالرضا؛ موسوی, سیدمحمد؛ پورطاهری, مهدی؛ و فرج­زاده اصل, منوچهر. (۱۳۹۳). تحلیل نقش تنوع معیشتی در تاب‌آوری خانوارهای روستایی در شرایط خشکسالی مطالعة موردی: مناطق در معرض خشکسالی استان اصفهان،  پژوهش های روستایی، ۵(۳): ۶۳۹-۶۶۲.
سعدی, حشمت اله؛ و جلیلیان, سارا. (۱۳۹۵). توسعه پایدار، واکاوی نگرش و دیدگاه های کشاورزان گندم کار، فصلنامه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، ۵(۲): ۹-۲۳.
سقائی, شیدا؛ خواجه­شاهکوهی, علیرضا؛ و نجفی­کانی, عل اکبر. (۱۴۰۲). تحلیلی بر پایداری محصولات باغی و نقش آن در معیشت پایدار خانوارهای بهره‌بردار روستایی مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی شهرستان بندرگز، مجله آمایش جغرافیایی فضا، ۱۳(۳): ۱۶۳-۱۷۶.
سواری، ­مسلم؛ شعبانعلی فمی، حسین؛ و ایروانی هوشنگ، اسدی علی. (۱۳۹۸). مدلسازی اثرات خشکسالی بر معیشت پایدار کشاورزان کوچک مقیاس در سکونتگاه‌های روستایی استان کردستان، تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، ۶ (۲) :۱۱۱-۱۲۸.
شاه­علی، مرجان؛ و عبدلی، محمدرضا. (۱۳۹۸). بررسی میزان اثرپذیری چسبندگی چشم انداز درآمد آتی از محافظه کاری و توانمندی مدیریت با بهره گیری از مدل رگرسیون خطی چند متغیره،  فصلنامه بهادر، مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، ۳۹ (۱۰): ۱۱۲-۱۳۴ .
شاطری، مفید؛ نودهی، علی؛ و اسکندری­ثانی، محمد. (۱۴۰۲). بررسی تاب‌آوری مؤلفه‌های اجتماعی-اقتصادی خانوارهای روستایی در برابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر خشکسالی. مطالعه موردی: روستای قهستان، شهرستان درمیان، هفتمین کنگره سالانه بین‌المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران، تبریز.
قاسمی, مریم؛ صاحبی, شیرین؛ و مهرگان مجد, جواد. (۱۳۹۹). شناسایی راهبردهای تاب آوری معیشت در برابر مخاطره خشکسالی از دیدگاه خانوارهای روستایی (مورد مطالعه: دهستان گلمکان، شهرستان چناران، فصلنامه علوم محیطی، ۱۸(۱): ۱۱۷-۱۳۶.
میر, محدثه؛ ملکی, سعیده؛ و راهداری, وحید. (۱۴۰۱). بررسی تغییرات اکوسیستمی در مناطق خشک در ارتباط با ذی‌نفعان تالاب مطالعۀ موردی: تالاب هامون، مهندسی اکوسیستم بیابان، ۱۱(۳۴): ۱-۱۴.
میر, محدثه؛ و محمدی, حمید. (۱۴۰۲). بررسی منافع و خسارت های اقتصادی بهره برداران از تالاب بین المللی هامون در زمان پرآبی و خشکسالی منطقه سیستان، فصلنامه علوم محیطی، ۲۱(۳): ۱۱۳-۱۳۰.
محمودی, سمیرا؛ و حسنی طالش, محسن. (۱۴۰۰). تاب‌‌آوری معیشتی خانوارهای روستایی با تأکید بر کشاورزی پایدار مورد: دهستان خطبه‌‌سرا، شهرستان تالش، مجله جغرافیا و توسعه، ۱۹(۶۳): ۱۱۹-۱۴۶.
نوروزی, مرضیه؛ و حیاتی, داریوش. (۱۳۹۴). سازه‌های مؤثر بر معیشت پایدار روستایی از دیدگاه کشاورزان استان کرمانشاه، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، ۱۱(۱): ۱۲۷-۱۴۴.
Yusuf, S. A. (2014). Role of Agriculture in Economic Growth and Development: Nigeria Perspective. Munich Personal RePEc Archive (MPRA), 5 (6), 1-22.
Chambers, R., & Conway, G. R. (1992). Sustainable Rural Livelihoods: Practical Concepts for the 21st Century. IDS Discussion Paper 296..
Dube, T., Moyo, Ph., Moreblessings, N., & Nyathi, D. (2016). The Impact of Climate Change on Agro-Ecological Based Livelihoods in Africa: A Review. Journal of Sustainable Development, 9(1): 256- 267.
Fang, Y., Zhu, F., Qiu, X., & Zhao, S. (2018). Effects of natural disasters on livelihood resilience of rural residents in Sichuan. Journal of Habitat international, 76, 19-28.
FAO and ILO. (2009). The Livehood assessment tool-kit. Rome and Geneva: Food and Agriculture Organization of the United Nations, and International Labour Organization, Department for International Development, London.
Ghosh,M., & Ghosal,S. (2020). Determinants of household livelihood vulnerabilities to climate change in the himalayan foothills of West Bengal, India, International Journal of Disaster Risk Reduction. volume 50.
Keshavarz, M., Karami, E., & Vanclay, F. (2013). The social experience of drought in rural Iran. Land Use Policy, 30, 120–129.
Keshavarz, M., Maleksaeidi, H., & Karami, E. (2016). Livelihood vulnerability to drought: A case of rural Iran. International Journal of Disaster Risk Reduction. 21: 223-230.
Matlou, R. C. (2019). Resilience of households to agricultural drought in the Northern Cape, South Africa (Doctoral dissertation, University of the Free State).
Miri, A., Hasan, A., Ekhtesasi, M. R, Panjehkeh, N., & Ghanbari, A., (2009). Environmental and Socio-Economic Impacts of Dust Storms in Sistan Region Iran. International  Journal of Environmental Studies. 66 (3): 343–355.
Pearson, K., (1897). Mathematical contributions to the theory of evolution.—on a form of spurious correlation which may arise when indices are used in the measurement of organs. Proceedings of the royal society of london, 60(359-367) .489-498.
Straka, J. & Tuzova, R. (2016). Factors Affecting Development of Rural Areas in the Czech Republic: A Literature Review. procedia social and Behavioral Scinceses, 10 (11), 496-505.
Tang, Q., Bennet, S., Xu, Y & Li, Y. (2013). Agricultural practices and sustainable livelihoods: Rural transformation within the Loess Plateau, China. Applied Geography, 4(1), 15-23
Tuholske, C., Agustina Di Landro, M., Anderson, W., Jan van Duijne, R., & deSherbinin, A. (2024). A framework to link climate change, food security, and migration: unpacking the agricultural pathway.  Population and Environment. 46(8): 2-25.
Vignola, R., Koellner, T., Scholz, R.W., & McDaniels, T.L. (2010). Decision-making by farmers regarding ecosystem services: factors affecting soil conservation efforts in Costa Rica. Land Use Policy, 27(4): 1132 1142.
Wang, C., Yaoqi, Z., Yusheng, Y., Qichun, Y., John, K., Yech eng, X., & Linglin, X., (2016). Assessment of sustainable liveli hoods of different farmers in hilly redsoil erosion areas of south ern China. Ecological Indicators,64, 123–131.
Xu, D., Zhang, J., Rasul, G., Liu, Sh., Xie, F., Cao, M & Liu, E. (2015). Household livelihood strategies and dependence on agriculture in the mountainous settlements in the three gorges reservoir Area, China, Sustainability Journal, 7 (2), 4850 - 4869.

  • Receive Date 25 August 2025
  • Revise Date 12 February 2026
  • Accept Date 14 April 2026
  • Publish Date 11 August 2026