تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

نقش صنایع در توسعه کالبدی روستاهای حومه شهرها (مورد مطالعه: فولادشهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
چکیده
صنایع با ایجاد اشتغال و بهبود زیرساخت‌ها، توسعه کالبدی روستاها را تسریع می‌کنند، اما نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای جلوگیری از تخریب محیط زیست و حفظ هویت روستایی هستند. در این راستا هدف پژوهش حاضر نقش صنایع در توسعه کالبدی روستاهای حومه شهرها (مورد مطالعه: فولادشهر اصفهان)، می­باشد. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی است که به شیوه‌ی پیمایشی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات اسنادی و پرسشنامه‌های میدانی جمع‌آوری شده‌اند. جامعه‌ی آماری شامل دو گروه است: الف) ۳۵۶ نفر از ساکنان روستاهای فیلور و رحمت‌آباد (بر اساس فرمول کوکران از جمعیت ۴۸۵۰ نفری) و ب) ۲۰ نفر از خبرگان (اساتید، مدیران و نخبگان) که به روش هدفمند انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و تکنیک دلفی استفاده شده است. این پژوهش ایتدا با استفاده از روش دلفی و نظرسنجی از ۲۰ خبره، به بومی‌سازی شاخص‌های پایداری کالبدی پرداخت و اجماع ساختاریافته‌ای در مورد معیارهایی مانند اقتصادی، مکانی، و تحرک بازار مسکن ایجاد کرد. نتایج نشان داد اختلاف نظرات در مرحله اول و دوم ناچیز بود و بیشترین تفاوت (۰.۰۱۸) مربوط به معیار اقتصادی شد. نتایج آزمون تی نشان داد وضعیت همه مولفه و معیارهای مورد بررسی با توجه به مقدار میانگین­های به دست آمده بالاتر از حد متوسط عدد (3) در اکثر شاخص­ها، مطلوب ارزیابی شد. تحلیل همبستگی و رگرسیون رابطه معنادار تاسیسات صنعتی با معیارهای توسعه کالبدی را تأیید نمود، به‌طوری که تحرک بازار مسکن (با اثر کلی ۰.۱۶۶) و تغییر الگوی کاربری اراضی (۰.۲۵۰) بیشترین تأثیر را پذیرفتند. همچنین، معیارهای کیفیت زندگی و فضاهای عمومی وضعیت مطلوبی داشتند، اما چالش‌هایی مانند آلودگی محیط‌زیست و انطباق با تغییرات آب‌وهوایی نیازمند مداخله هدفمند هستند. این یافته‌ها بر نقش کلیدی تاسیسات صنعتی در توسعه پایدار روستاهای پیرامون فولادشهر تأکید می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Industries in the Physical Development of Surrounding Villages (Case Study: Fuladshahr, Isfahan)

نویسندگان English

Mohammad Jafarzadeh Qahderijani 1
Mahmoud Reza Anvari 2
Gholamreza Miri 2
1 PhD student, Department of Geography and Urban Planning, Zah.C., Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Zah.C., Islamic Azad University, Zahedan, Iran
چکیده English

Industries accelerate the physical development of villages by creating employment and improving infrastructure, but they require careful planning to prevent environmental degradation and preserve rural identity. Accordingly, the objective of this research is to examine the role of industries in the physical development of suburban villages (case study: Fuladshahr, Isfahan). This study is applied in purpose and combines quantitative and qualitative methods, conducted through a survey-based descriptive-analytical approach. The required data were collected through documentary studies and field questionnaires. The statistical population consists of two groups: a) 356 residents of Filoor and Rahmatabad villages (selected using Cochran's formula from a population of 4,850) and b) 20 experts (professors, managers, and elites) selected through purposive sampling. Data analysis was performed using SPSS software and the Delphi technique. This research first employed the Delphi method and a survey of 20 experts to localize physical sustainability indicators, establishing a structured consensus on criteria such as economic, spatial, and housing market mobility. The results showed minimal differences in opinions between the first and second stages, with the greatest discrepancy (0.018) related to the economic criterion. The t-test results indicated that the status of all components and criteria examined, based on the obtained mean values, was favorable, with most indicators scoring above the average threshold (3). Correlation and regression analyses confirmed a significant relationship between industrial facilities and physical development criteria, with housing market mobility (total effect of 0.166) and land-use pattern changes (0.250) being the most impacted. Additionally, quality of life and public space criteria were in good condition, though challenges such as environmental pollution and adaptation to climate changes require targeted interventions. These findings underscore the key role of industrial facilities in the sustainable development of villages around Fuladshahr.

کلیدواژه‌ها English

Industries, Physical development, Suburban villages, Fooladshahr

احمدی، مجید. (1374). صنعتی شدن و تحولات شهر و شهرنشینی در شازند، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

اکبری، هادی؛ میری، غلامرضا و کریمیان­بستانی، مریم. (1402). تأثیر کالبدی و اقتصادی خوشه­ های صنعتی  کارگاهی در نواحی پیراشهر چابهار. توسعه فضاهای پیراشهری، 5(1)، 169-186.

امینی­نژاد، غلامرضا. (1394). تحلیل و بررسی اثرات قطب صنعتی پارس جنوبی بر ساختار روستاهای استان بوشهر نمونه (شهرستان‏های عسلویه کنگان، دیر، جم). برنامه­ریزی فضایی، 5(1)، صص 101-122.

انصاری، عصمت؛ فراهانی، حسین و چراغی، مهدی. (1399). نقش شهرک های صنعتی در پایداری اقتصادی نواحی روستایی ( مطالعه موردی دهستان القچین، شهرستان چرام، استان کهگیلویه و بویر احمد). جغرافیا ( فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 18(65)، 31-43.

پورطاهری مهدی؛ رکن الدین افتخاری عبدالرضا و نقوی، محمدرضا. (1392). نقش شهرک های صنعتی در توسعه اقتصادی روستاهای پیرامون (مطالعه موردی: شهرک صنعتی بهشهر). فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی. ۲۸ (۳)، ۱۰۵-۱۱۸

تقی زاد فانید، ابوالقاسم، قدسی، پیمان و بساک، سعید. (1401). مدل تصمیم‌گیری چند معیاره برای انتخاب مکان‌های مناسب صنایع براساس روش‌های Swara وFuzzy-Gis(مطالعه موردی:استان کرمانشاه). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 3(9)، 77-96.

جهانگیری، شیدا و عباسی، عنایت. (1403). تاثیر احداث صنایع تبدیلی چغندرقند بر پایداری حوضه دریاچه ارومیه. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 2(2)، 1-12.

رهایی، امید. (1392). کارخانه‌های صنعتی تهران و اثرات کالبدی آنها بر گسترش شهری «نمونه موردی: پالایشگاه تهران و منطقه مسکونی باقرشهر». معماری و شهرسازی پایدار, 1(1), 55-66.

شفیعی، محمدرضا؛ محمدی یگانه، بهروز؛ فراهانی، حسین و چراغی، مهدی. (1403). تبیین اثرات استقرار و بارگذاری صنایع بر پایداری اقتصادی مناطق روستائی (مطالعه موردی: شهرستان مبارکه). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 15(55)، 26-1.

شیخی، احمدرضا و عباسی، فاطمه. (1402). بررسی توزیع و عدالت فضایی با تأکید بر ویژگی‌های کالبدی شهر اهواز. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 4(11)، 70-84.

صالحیان، سعید؛ مسلمی، زهرا؛ شیبم، حمیدرضا و نجفی، اسماعیل. (1399). ارزیابی نقش نواحی صنعتی در توسعه­ی پایدار روستایی(مطالعه موردی: دهستان مشک آباد شهرستان اراک). نگرش­های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، 12(2 )، صص 117-131.

عنابستانی، علی اکبر، بابایی، بهناز و راثی کلور، رقیه. (1403). تحلیل پیشران‌های کلیدی اثرگذار بر تحولات کالبدی- فضایی در سکونتگاههای پیراشهری کلانشهر تهران (مطالعه موردی: شهرستان اسلامشهر). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، انتشار انلاین.

قنبری، یوسف؛ برقی، حمید و حجاریان، احمد. (1390). سنجش توزیع فضایی مولفه‌های صنعتی شهرستان‌های استان اصفهان از نظر برخورداری از سطوح توسعه. برنامه ریزی فضایی، 1(1)، صص 17-36.

کریم زاده، حسین؛ آقایاری هیر، محسن و بکایی، آذر. (1401). تحلیل اثرات اقتصادی فعالیت شهرک‌های صنعتی بر سکونتگاه‌های روستایی پیرامونی (مورد‌ مطالعه: شهرک صنعتی شهید سلیمی تبریز). روستا و توسعه پایدار فضا، 3(2)، 105-120.

متقی، افشین، امرایی، مهتاب و قربانی سپهر، آرش. (1402). بررسی تأثیرات اقتصادی شهرک‌های صنعتی بر مناطق پیرامونی (مطالعه موردی: شهرک صنعتی قرچک). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 7(2)، 271-282.

مطیعی لنگرودی، سیدحسن و نجفی کانی، علی اکبر. (1390). توسعه و صنعتی‌سازی روستا (نظریه‌ها، روش‌ها و راهبردهای توسعه صنعتی)، انتشارات دانشگاه تهران. 

نادرخانی، زلیخا و صیدائی، سید اسکندر. (1398). ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی استقرار صنایع بر توسعه روستایی پیرامونی در شرکت‌های سرب و روی انگوران. راهبردهای توسعه روستایی، 6(4)، 395-407.

نجفی­کانی، علی­اکبر و متوسلی، بهنام، (1393)، نقش شهرک­های صنعتی در توسعه اقتصادی و اجتماعی شهری و منطقه­ای مورد؛ شهر مهریز، نگرش های نو در جغرافیای انسانی، شماره 24، صص 127-142.

Binz, C., & Gong, H. (2021). Legitimation dynamics in industrial path development: new-to-the-world versus new-to-the-region industries. Regional Studies, 56(4), 605–618.
Cudai Nur, N., Koliopoulos, T. (2022). Optimizing the Management of Rural Area Potential For Indonesia's Development towards Industrialization in the Flow of Globalization, Journal Emerging Environmental Technologies and Health Protection, 5(1). pp. 30-46.
Gyanaranjan, S., Afaq Majid, W., Singam. L S., Pravat K R., Asim, C D., & Amita S.(2022). Livelihood Strategy and Sustainability Aspects in Industrialization as a Source of Employment in Rural Areas, Social Morphology, Human Welfare, and Sustainability, 643–670.
Hualou, L., Shuangshuang, T., Tinghting, L., & Yansui, L. (2016). The allocation and management of critical resources in rural China under restructuring: Problems and prospects, Journal of Rural Studies, Volume 47, Part B, Pages 392-412.
Imamul Huda, A S., Meidi, S., & Sri, U. (2018).  Rural Industrialization and The Impact on Citizens (The Shifting Of Agricultural Land Using In Henri Lefebvre’s Space Perspective), Advances in Social Science, Education and Humanities Research (ASSEHR), volume 313, International Conference on Rural Studies in Asia (ICoRSIA 2018), Pages 285- 289..
Leffers, D., Wekerle, G. R., & Sandberg, L. A. (2021). Competing claims in land-use policy: property development and mineral aggregates industries. Journal of Environmental Planning and Management, 65(10), 1875–1892.
Nicholaus, B T., & Hawa, P T. (2022). Entrepreneurship and Industrialization for Rural Development: Business Incubation Approach, International Journal of Economics, Business and Management Research, 6(1), 1-8.
Pallavi, S. (2018). Rural Industrialization: Role of Government Agencies, international Research Journal of Engineering and Technology (IRJET), 5(6), 1635-1638.
Rodrigues, J.P, (2009), Claude Comatose, Brian slack, the Geography of Transport Systems, Rutledge
Tanku, M., Woldetensae, B. (2023), Industrial development and urban spatial planning practices: The case of Galan and Dukem cities in Ethiopia, Heliyon, Volume 9, Issue 7, July 2023, Article number e17554
Zenka, J., Stastna, S., Pavlik, A., (2021). The role of manufacturing in the development of rural regions: Evidence from a highly industrialised Moravian region, Moravian Geographical Reports, 29 (1), 39-52.
دوره 3، شماره 1
بهار و تابستان 1404
شهریور 1404
صفحه 83-100

  • تاریخ دریافت 26 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 23 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 09 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 31 شهریور 1404