تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحلیل عوامل موثر بر توسعه ظرفیت تاب‌آوری کشاورزان حوزه آبخیز زنجان‌رود در مواجهه با کم‌آبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه زنجان
2 گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
3 دانش آموخته ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
طی دهه‌های گذشته رودخانه زنجان‌رود به سبب کاهش بارندگی‌های سالانه، حفر چاه و استفاده بی‌رویه از ذخایر زیرزمینی با کاهش قابل توجه آب مواجه شده است. این پدیده منجر به چالش‌هایی نظیر تخلیه برخی روستاها و کاهش تاب‌آوری جوامع محلی شده است. با در نظر گرفتن تهدید جدی این بحران برای امنیت معیشتی کشاورزان و امنیت غذایی منطقه، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل اثرگذار بر توسعه ظرفیت تاب‌آوری کشاورزان حوزه آبخیز زنجان‌رود در مواجهه با کم‌آبی انجام گرفت. جامعه آماری تحقیق کشاورزان حوزه آبخیز زنجان‌رود بودند (21651=N). حجم نمونه از طریق جدول بارتلت و همکاران برابر با 400 نفر برآورد شد که با روش نمونه گیری طبقه ای با انتساب متناسب، انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها، از ابزار پرسشنامه استفاده شد که روایی همگرا و واگرا با بررسی ضریب میانگین واریانس استخراج شده (AVE) و شاخص فورنل لارکر و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) تایید شد. برای بررسی سطح تاب‌آوری کشاورزان و عوامل اثرگذار، از مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد، حدود7.7 درصد از کشاورزان این حوزه دارای ظرفیت تاب‌آوری قوی و 3 .92درصد آنها از ظرفیت تاب‌آوری متوسط و ضعیف برخوردارند. همچنین تحلیل عوامل اثرگذار نشان داد عوامل سیاسی- نهادی بیش از سایر عوامل بر تاب‌آوری اثرگذار بودند (0.361=β) و مجموعه عوامل مورد بررسی تحقیق در حضور یکدیگر، 84.5 درصد از تغییرات ظرفیت تاب‌آوری کشاورزان را تبیین کردند. مطابق نتایج حاصله، ارائه خدمات آموزشی و ترویجی و همچنین اصلاح الگوی کشت، ظرفیت تاب‌آوری کشاورزان را افزایش خواهد داد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of Factors Influencing the Development of Farmers’ Resilience Capacity in the Zanjanrud Watershed in the Face of Water Scarcity

نویسندگان English

mojtaba noori 1
Rohollah Rezaei 2
Mohammad Kazem Rahimi 3
1 zanjan university
2 Communication and Rural Development Department of Zanjan University, Zanjan, Iran
3 Former PhD Student, Agricultural Extension and Education, Tarbiyat Modares University.
چکیده English

Over recent decades, the Zanjanrud River has faced a sharp decline in water resources due to reduced rainfall, well drilling, and excessive groundwater use. This situation has caused challenges such as the abandonment of villages and reduced resilience among local communities. Given the serious threat of this crisis to farmers’ livelihood security and regional food security, the study aimed to identify and analyze factors influencing the development of farmers’ resilience capacity in the Zanjanrud watershed under water scarcity conditions.The research population included farmers in the watershed (N = 21,651). Using Bartlett et al.’s table and stratified proportional sampling, 400 farmers were selected. Data were collected through a questionnaire, with validity confirmed by convergent and discriminant tests (AVE and Fornell – Larcker criterion) and reliability supported by Cronbach’s alpha and Composite Reliability (CR). Structural Equation Modeling (SEM) with path analysis was applied to assess resilience and its determinants. Findings showed that only 7.7% of farmers had strong resilience, while 92.3% demonstrated medium to weak levels. Political–institutional factors exerted the greatest influence on resilience (β = 0.361). Altogether, the investigated factors explained 84.5% of the variance in resilience capacity. The study concludes that strengthening educational and extension services, alongside reforming cropping patterns, can significantly enhance farmers’ resilience to water scarcity.

کلیدواژه‌ها English

Capacity development
Resilience
Water scarcity
Watershed
Zanjanrud
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
دی 1404

  • تاریخ دریافت 07 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404