تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

نقش صنایع دستی روستایی در تنوع بخشی به اقتصاد مناطق روستایی مطالعه موردی: دهستان دهملا- شهرستان شاهرود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی،دانشگاه زنجان،زنجان،ایران.
2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی.دانشگاه زنجان.زنجان.ایران
3 دانشجوی دکتری. جغرافیا و برنامه ریزی روستایی.دانشگاه زنجان-زنجان-ایران
4 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور مرکز رشت، رشت، ایران.
چکیده
کاهش ظرفیت اشتغال‌زایی بخش کشاورزی در بسیاری از مناطق روستایی کشورهای درحال‌توسعه، ضرورت تنوع‌بخشی به فعالیت‌های اقتصادی را دوچندان کرده است. در این میان، توسعه صنایع روستایی به‌عنوان یکی از راهبردهای صنعتی‌کردن روستاها می‌تواند نقش مؤثری در کاهش شکاف درآمدی شهریروستایی و پایداری جمعیت روستایی ایفا کند. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش صنایع‌دستی و صنایع روستایی، به‌ویژه ساخت لوازم چوبی منزل، در تنوع‌بخشی به اقتصاد مناطق روستایی دهستان ده‌ملا شهرستان شاهرود است. این تحقیق از نوع کاربردی و با روش تحلیلیتوصیفی انجام شده است. جامعه آماری شامل ۶۳۲ خانوار ساکن دهستان ده‌ملا بوده که بر اساس فرمول کوکران، ۲۱۴ خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب و پرسش‌نامه‌ها به‌صورت تصادفی ساده توزیع شد. روایی ابزار تحقیق با نظر متخصصان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۷۸۱ احراز گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های t تک‌نمونه‌ای، واریانس یک‌طرفه و کروسکال- والیس صورت گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایجاد و گسترش صنایع چوبی در قالب کارگاه‌های کوچک‌مقیاس، تأثیر معناداری بر بهبود شاخص‌های تنوع‌بخشی اقتصاد روستایی داشته و موجب افزایش درآمدهای غیرکشاورزی، تنوع فرصت‌های شغلی و ارتقای ریسک‌پذیری اقتصادی شده است. همچنین نتایج تحلیل فضایی بیانگر وجود تفاوت‌های معنادار میان روستاهای نمونه از نظر میزان بهره‌مندی از آثار توسعه صنایع چوبی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Rural Handicrafts in Diversifying the Economy of Rural Areas Case Study: Dahmala Rural District - Shahrood County

نویسندگان English

jamshid einali 1
azam bigdeli 2
ali mohammadi 3
azam mohammadzade 4
1 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Zanjan University, Zanjan, iran.
2 PhD student. Geography and Rural Planning. University of Zanjan.Zanjan.Iran
3 PhD student. Geography and Rural Planning. University of Zanjan-Zanjan-Iran
4 Master of Geography and Urban Planning, Payam Noor University, Rasht Center, Rasht, Iran.
چکیده English

In many rural areas of developing countries, agriculture alone is no longer sufficient to provide sustainable employment, making economic diversification a key strategy for rural development. Expanding non-agricultural activities, particularly rural industries, can reduce income disparities between urban and rural areas and contribute to population retention in rural regions. This study aims to examine the role of rural handicrafts and wood-based industries- specifically the manufacturing of wooden household appliances and furniture- in diversifying the rural economy of Dahmala Rural District in Shahrood County. The research is applied in nature and employs a descriptive–analytical methodology. The statistical population consists of 632 rural households, from which 214 households were selected using Cochran’s formula and surveyed through simple random sampling. The questionnaire’s validity was confirmed by experts, and its reliability was verified with a Cronbach’s alpha coefficient of 0.781. Data were analyzed using one-sample t-tests, one-way ANOVA, and the Kruskal–Wallis test. The findings indicate that the establishment and expansion of small-scale wood-based rural industries have had a significant positive impact on key indicators of rural economic diversification. These impacts are most evident in increasing non-agricultural incomes, expanding employment opportunities, and enhancing economic risk-taking among rural households. Furthermore, spatial analysis reveals statistically significant differences among the sample villages in terms of benefiting from the development of wood-related industries. Overall, the study highlights the important role of rural handicrafts and wood industries as effective mechanisms for promoting economic diversification and sustainable rural development.

کلیدواژه‌ها English

Handicrafts
rural industries
diversification
economy
village
Dehmala village

آویشی، نگار؛ حسین آبادی، زهرا؛ و اسفندیاری، مرضیه، (1402)،: نقش صنایع دستی بر میزان اشتغال زایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه مطالعه موردی سوزندوزی شهرستان ایرانشهر، فصلنامه پژوهش‌های ایرانشناسی،13(3،)61-79.

بهرامی، رحمت اله، (1399)، اثرات اقتصادی-اجتماعی صنایع روستایی(صنایع دستی و مشاغل خانگی) بر توسعه روستایی مورد: روستاهای شهرستان سنندج)، نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 22(24)

تاسا، سمیره (1392)، بررسی نقش صنایع دستی در اقتصاد خانوارهای روستایی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان ایلام)، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنتمه ریزی روستایی، دانشگاه بیرجند. 1-180

جعفر مدار قره باغ، شریفه؛ ارمغان، شیرین و دانیالی تهمینه. (1402) تبیین اثرات مهاجرت معکوس بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستاهای محال انزل شهرستان اورمیه سال1400-1396، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای  اقتصادی،4 (13)،32-52

رضایی، کمال، (1391)، ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺍﺛﺮ ﺗﻮﻟﻴﺪﺍﺕ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺩﺳﺘﻲ ﺑﺮﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺧﺎﻧﻮﺍﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳﻲ(ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮﺭﺩﻱ گیوه ﺑﺎﻓﻲ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﻭﺭﺍﻣﺎﻧﺎﺕ)، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته توسعه روستایی، دانشگاه گیلان1-99

رضوانی، محمدرضا؛ چراغی، مهدی (1399)، تحلیل اثرات فضای کسب و کار محلی در توسعه صنایع خانگی روستایی مورد مطالعاتی: دهستان غنی بیگلو شهرستان زنجان، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ پژوهش‌های ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎی اﻗﺘﺼﺎدی،  (2)1،99-85

سلطانی، شیرین؛ کرمی، رویا (1402)، عوامل روانشناختی مؤثر بر توسعه صنایع دستی در مناطق روستایی شهرستان زنجان. دو فصلنامه تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)،89-71

شفیعی ثابت، ناصر؛ مرادی مکرم، سیاوش (1403)، نقش جا به جاگری و دسترسی روستایی در تنوع بخشی فعالیت های اقتصادی(مورد مطالعه: شهرستان اسدآباد)، فصلنامه پژوهش های جغرافیای اقتصاد 5(16)،31-45

طیب‌نیا، سیدهادی و خسروبیگی بزچلویی، رضا، (1400)، تحلیل عوامل مؤثر بر تنوع بخشی اقتصادی در روستاهای مرزی غرب ایران (مطالعۀموردی:شهرستان مریوان)، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، سال نوزدهم،(1)36، 144-119

عنابستانی، علی اکبر؛ سنایی مقدم، سروش؛ رحمانی، بیژن و عزیزپور، فرهاد (1402) تأثیرروابط روستایی-شهری بر تنوع فعالیت های اقتصادی سکونتگاه های پیراشهر دهدشت. مجله توسعه فضاهایپیراشهری.1(9):94-77

کریم‌زاده، حسین؛ولایی، محمد و منافی آذر، رضا، (1395)، ﻧﻘﺶ ِ ﺗﻨﻮعﺑﺨشی ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖِﻫﺎ در پاﯾﺪاری ِاﻗﺘﺼﺎد روﺳﺘﺎیی.ِ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: دﻫﺴﺘﺎنﻣﺮﺣﻤﺖآﺑﺎد ﻣﯿﺎنی، ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ﻣﯿﺎﻧﺪوآب، ﻣﺠﻠﻪآﻣﺎﯾﺶ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎیی ﻓﻀﺎ، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠمی-پژوﻫشی دانشگاه گلستان. 6 (21)

محمدی یگانه، بهروز؛ عینالی، جمشید و منبری، پریسا (1399)، تحلیل نقش تنوع معیشتی در تحولات مسکن معیشت محور روستایی  مطالعه موردی : دهستان معجزات شهرستان زنجان، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 2(1)، صص35-49

نقوی، محمدرضا؛پورطاهری، مهدی، دیوسالار، اسداله و احمدی، حسن، (1396)، تحلیل اثر بخشی صنایع دستی در توسعه اقتصادی مناطق روستایی با استفاده از مدل های تصمیم گیری غیر جبرانی(لکسیکوگراف)(مطالعه موردی:دهستان عشرستاق شهرستان بهشهر)، مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی،12 (38)،139-154.

Agarwal, V., Mathiyazhagan, K., Malhotra, S., & Pimpunchat, B. (2023). Building resilience for sustainability of MSMEs post COVID-19 outbreak: An Indian handicraft industry outlookSocio-Economic Planning Sciences85, 101443.
Beel, D. E., Wallace, C. D., Webster, G., Nguyen, H., Tait, E., Macleod, M., & Mellish, C. (2017). Cultural resilience: The production of rural community heritage, digital archives and the role of volunteersJournal of rural studies54, 459-468.
Deshmukh, D., Rajput, C. S., Das, S., & Alam, M. M. (2024). Sustainability and livelihood of small-scale handicraft producers in India: A SWOT analysis of Dhokra artisansSocial Sciences & Humanities Open10, 101160.
Memon, M. H., Ali, M., & Khalil, S. (2020). Determinants of income diversification in flood-prone rural PakistanInternational Journal of Disaster Risk Reduction50, 101914.
Nag, A. (2023). Industrial infrastructure and economic platform development for social and sustainable enterprise encouragement of cottage industries: case study of Bishnupur West BengalInternational Journal of Indian Culture and Business Management28(4), 442-471.
Piras, S., Botnarenco, S., Masotti, M., & Vittuari, M. (2021). Post-Soviet smallholders between entrepreneurial farming and diversification. Livelihood pathways in rural MoldovaJournal of Rural Studies82, 315-327.
Saikia, B. (2022). Rural Livelihood Options and its Associated Problems in AssamGlobal Journal of Research in Management12(1), 34.
Gogoi, D. P. K. (2024). Role of cottage industries in rural livelihoodsInternational Journal of Advanced Research (IJAR), 12 (1).
Templin, E., Chazdon, S., Muske, G., Barroso, F. D., Osborne, L., & Craig, W. (2020). The silver tsunami and rural small business retention: What can communities do?. In Business Retention and Expansion (BRE) (pp. 123-139). Routledge.
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
دی 1404
صفحه 61-73

  • تاریخ دریافت 16 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 22 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404