تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

شناسایی چالش‌های حکمرانی جنگل‌های زاگرس با استفاده از نظریه مبنایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 استاد گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
3 استاد گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران.
چکیده
جنگل‌های زاگرسی با توجه به کارکردهای اکولوژیکی و جمعیت روزافزون ساکن در آن ناحیه رویشی، در وضعیت بحرانی قرار دارد و وجود عوامل تخریب در بلندمدت نشان از حکمرانی ضعیف برای حفاظت و احیای این منابع ارزشمند دارد. مساله اصلی این تحقیق عدم شناسایی چالش‌های حکمرانی جنگل‌های زاگرس به صورت علمی بود. هدف اصلی این تحقیق شناسایی چالش‌های حکمرانی جنگل‌های زاگرس بود. برای اجرای این تحقیق از روش نظریه مبنایی که از روش‌های پژوهش کیفی است استفاده شد. برای جمع‌آوری اطلاعات، از روش مصاحبه عمیق با افراد صاحب‌نظر استفاده شد. از روش نمونه‌گیری هدفمند برای انتخاب مصاحبه‌شوندگان استفاده شد و جمع‌آوری داده‌ها و مصاحبه‌ها تا مرحله اشباع داده که دیگر هیچ اطلاعات و مفهوم جدیدی استخراج نگردید، ادامه یافت (27=n).  در مرحله کدگذاری باز 157 مفهوم استخراج شد که طی کدگذاری محوری 42 گزاره مقوله‌ای و در نهایت 9 مقوله کلی استخراج گردید. بر اساس نتایج کدگذاری انتخابی، مقوله "جایگاه و ساختار سازمانی ناسازگار با مدیریت جامع، هماهنگ و مؤثر جنگل‌های زاگرس" ریشه مشکلات موجود در حکمرانی جنگل‌های زاگرس بوده و همراه با مقوله‌های دیگر شامل "ضعف در نظام مدیریتی و تصمیم‌گیری"، " همسونبودن دستگاه‌های اجرایی اثرگذار برای اعمال مدیریت اثربخش در جنگل‌های زاگرس"، "نظام ناکارآمد بودجه‌ریزی و تخصیص اعتبارات"، "هماهنگی ضعیف میان بخش اجرا، دانشگاه و تحقیقات"، "تعارضات ناشی از مالکیت رسمی و مالکیت عرفی"، "ضعف در نظام آموزش و ترویج" و "سازگار نبودن سرعت رسیدگی به تخلفات حوزه منابع طبیعی با ماهیت آن" منجر به بروز "ناسازگاری نظام برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌ها با شرایط جنگل‌های زاگرس" شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying the challenges of Zagros forest governance using grounded theory

نویسندگان English

Reza Nikdokht 1
Jafar Yaghoubi 2
Masoud Yazdanpanah 3
1 PhD student in Agricultural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran
2 Professor, Department of Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran
3 Professor, Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Khuzestan University of Agricultural Sciences and Natural Resources
چکیده English

The purpose of this research was to identify the challenges of governance in the Zagros forests. The grounded theory method, which is a qualitative research method, was used in this research. In-depth interviews with experts were used to collect data. Purposive sampling was used to select interviewees, and data collection and interviews continued until data saturation, when no new information or concepts were extracted (n=27). In the open coding stage, 157 concepts were extracted, and 42 categorical propositions and finally 9 general categories were extracted during axial coding. Based on the results "organizational position and structure incompatible with comprehensive, coordinated, and effective management of Zagros forests" is the root of the problems in the management and governance of Zagros forests, and along with other categories including "weakness in the management and decision-making system", "incompatibility of effective executive bodies for effective management of Zagros forests", "inefficient budgeting and allocation system", "poor coordination between the implementation sector, universities, and research", "conflicts arising from official and customary ownership", "weakness in the education and extension system", and "incompatibility of the speed of addressing violations in the field of natural resources with their nature" has led to the emergence of "incompatibility of the planning and implementation system with the conditions of Zagros forests".

کلیدواژه‌ها English

Forest, Zagros, Governance, Natural Resources, Comprehensive Management

آرائی، وحید؛ قاسمی، ابوالفضل؛ و علویان، مرتضی. (1400). سیاست‌گذاری جنگل‌های شمال ایران به مثابه مسأله سیاستی بدخیم؛ دلالت‌های راهبردی. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(39)، 350-326.

استراوس، انسلم؛ و کربین، جولیت. (1990). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار. چاپ نهم(1400). تهران. نشر نی.

ایمان، محمدتقی؛ و محمدیان، منیژه. (1387). روش‌شناسی نظریه‌ی بنیادی. فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، 14(56)، 54-31.

بیرانوند، احمد؛ ضرغام، نصرت‌الله؛ شامخی، تقی؛ نوری نائینی، سیدمحمدسعید؛ و عواطفی همت، محمد. (1399). بررسی سیاست‌های برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران در زمینه جنگل و مرتع. فصلنامه سیاستگذاری عمومی، 6(1)، 185-161.

بیگی حیدرلو، هادی؛ بانج شفیعی، عباس؛ عرفانیان، مهدی؛ طیبی، امین؛ و علیجانپور، احمد. (1400). پیش بینی جنگل زدایی و بازیابی جنگل با استفاده از مدل تبدیل زمین (‏LTM‏) در جنگل‌های زاگرس شمالی. پژوهش و توسعه جنگل، 7(4)، 544-527.

ثاقب طالبی، خسرو. (1387). برنامه راهبردی جنگل‌های کشور. تهران، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با همکاری سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور.

جزیره‌ای، محمدحسین؛ و ابراهیمی رستاقی، مرتضی. (1392). جنگل‌شناسی زاگرس. تهران. انتشارات دانشگاه تهران.

دانایی‌فرد، حسن؛ و امامی، سیدمجتبی. (1386). استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده بنیاد. اندیشه مدیریت راهبردی، 2(1)، 98-69.

دهقانی، عبدالرحیم؛ میرفردی، اصغر؛ و حیدری، آرمان. (1398). تحلیل الگوهای فرهنگی و اجتماعی مشارکت سازمان یافته شبکه ذینفعان بومی در حفظ و مدیریت منابع طبیعی تجدیدشونده (مطالعه موردی: جنگل‌های حوزه آبخیز طیبی سرحدی شرقی). تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، 27(2)،231-219.

رودگرمی، پژمان؛ و عموزاده مهدیرجی، محمدتقی. (1398). چالش‌ها و مشکلات قوانین و مقررات کشور در حفظ جنگل‌ها و مراتع. مجله جنگل ایران، 11(1), 56-43.

سلمانی، افسانه؛ پورسعید، علیرضا؛ بایرام زاده، ویلما؛ و اشراقی سامانی، رویا. (1400). معیارها و شاخص‌های مدیریت پایدار جنگل‌های ناحیۀ رویشی زاگرس از دیدگاه متخصصان و کارشناسان جنگل. مجله جنگل ایران. 13(1)، 58-43.

علی‌بیگی، جواد. (1397). بررسی نظام حقوقی بهره‌برداری جوامع روستایی و عشایری از منابع طبیعی در ایران. انسان و محیط زیست، 16(1)، 93-75.

عواطفی همت، محمد؛ شامخی، تقی؛ زبیری، محمود؛ عرب، داوودرضا؛ و قاضی طباطبایی، محمود. (1392). دلایل تخریب جنگل: بررسی مدل‌های ذهنی کارشناسان منابع طبیعی و مردم محلی با استفاده از روش پویایی‌های سیستم. نشریه جنگل و فرآورده‌های چوب، 66(1)، 54-39.

فتاحی، محمد؛ انصاری، ناصر؛ عباسی حمیدرضا؛ و خان‌حسنی معصومه. (1379). مدیریت جنگل‌های زاگرس، منطقه مورد مطالعه: جنگل‌های داربادام کرمانشاه (جلد اول: مطالعات پایه). تهران: مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.

فلاح، اصغر؛ ایمانی راستابی، مجتبی؛ و نظریانی، نسترن. (1397). بررسی برخی شاخص‌های موثر بر مشارکت در مدیریت پایدار جنگل‌ها (پژوهش موردی: سامان عرفی کلگچی، چهارمحال و بختیاری). پژوهش و توسعه جنگل، 4(3)، 288-273.

محمودی، بیت‌الله. (1400). جایگاه مسائل اجتماعی در فرایند برنامه‌ریزی و مدیریت جنگل‌های کشور از منظر میان رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، 14(1)، 206-179.

محمودی، بیت‌الله؛ و اسحاقی میلاسی، فاطمه. (1400). بررسی تخلفات مرتبط با منابع‌طبیعی در شهرستان لردگان- ناحیۀ عرفی سردشت. مجله جنگل ایران، 13(4)، 449-437.

محمودی جانکی، فیروز؛ و عسکری‌ کمهری، رحیم‌. (1399). تحلیل جرم‌شناختی تخریب جنگل و تصرف منابع‌ طبیعی با رویکرد پیشگیرانه (مورد مطالعه: استان کهگیلویه‌ و بویراحمد). رهیافت پیشگیری از جرم. 3(2)، 72-43.

منبری، فاطمه. (1397). ارزیابی حکمرانی جنگل در استان کردستان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. اساتید راهنما: عواطفی همت، محمد؛ و شامخی تقی. تهران، دانشگاه تهران.

هناره خلیانی، جلال؛ نمیرانیان، منوچهر؛ خدایی تهرانی، وحید؛ و جوانمیری پور، محسن. (1394). بررسی نقش محصولات غیر چوبی جنگل در کاهش فقر جوامع محلی جنگل‌های زاگرس شمالی (تحلیل میدان نیروی چالش‌های موجود). تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، 23(2). 319-307.

DESA, Department of Economic and Social Affairs (2019). Global forest goals and targets of the UN strategic plan for forests 2030. United Nations Forum on Forests Secretariat, New York.

Ewane, B.E. (2022). Forest governance effectiveness of community- and government-managed forests in Cameroon. International Journal of Environment and Climate Change, 12(9), 83-102.

FAO and UNEP. (2020). The State of the World’s Forests 2020. Forests, biodiversity and people. Rome.

Gatama, S. M., & Omondi, S. F. (2020). Factors influencing good governance in forest management and protection: a case study of Mt. Elgon forest reserve, Kenya. Journal of Economics and Sustainable Development, 11(12), 42-47.

Katila, P., McDermott, C., Larson, A., Aggarwal, S., & Giessen, L. (2020). Forest tenure and the Sustainable Development Goals–A critical view. Forest Policy and Economics, 120, 102294.

Khan, N. A., Al Srijohn, A. L. V. Y., & Aziz, N. (2021). Forest governance in Bangladesh: A Probe into selected policy and institutional dimensions. The Malaysian Forester, 84(2), 313-335.

Kimengsi, J. N., & Bhusal, P. (2022). Community forestry governance: lessons for Cameroon and Nepal. Society & Natural Resources, 35(4), 447-464.

Mansourian, S. (2017). Governance and restoration. In Routledge Handbook of Ecological and Environmental Restoration (pp. 401-413). 2 Park Square, Milton Park, Abingdon, Oxon, OX14 4RN: Routledge.

Wolfslehner, B., Pülzl, H., Kleinschmit, D., Aggestam, F., Winkel, G., Candel, J., Eckerberg, K., Feindt, P., McDermott, C., Secco, L., Sotirov, M., Lackner, M., Roux, J.-L. (2020). European forest governance post-2020. European Forest Institute.

دوره 3، شماره 1
بهار و تابستان 1404
شهریور 1404
صفحه 115-136

  • تاریخ دریافت 15 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 05 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 21 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 30 شهریور 1404