تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

مدلسازی رفتار مدیریت ضایعات انگور درشهرستان سرپلذهاب : کاربست تئوری تبادل اجتماعی و رفتار مسئولانه محیط زیستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نعمت دارابی 1
امیرحسین علی بیگی 2
فاطمه پورقاسم 3
1 دانشجوی دکتری ترویج و آموزش کشاورزی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران.
2 گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران،
3 دانش آموخته دکتری، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه. ایران.
10.30470/jrdes.2025.2057774.1062
چکیده
میزان ضایعات محصولات کشاورزی و باغی در کشورهای جهان سوم بیش از کشورهای صنعتی می­باشد، به طوری­که روند افزایشی ضایعات، به یکی از چالش­های جدی کشورهای درحال‌توسعه تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف مدلسازی رفتار مدیریت ضایعات انگور با استفاده از تلفیق تئوری تبادل اجتماعی و رفتار مسئولانه محیط زیستی انجام شد. جامعه­ی آماری پژوهش تاکداران شهرستان سرپل­ذهاب به تعداد 1105 تن بودند که بر اساس جدول کرجسی و مورگان تعداد 285 تن به روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای با انتساب متناسب بر حسب دهستان انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده­ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد. میزان پایایی کلی پرسشنامه 81/0 به دست آمد. روایی پرسشنامه نیز با استفاده از روایی همگرا مورد تأیید قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم­افزار SPSS و Smart-PLS انجام شد. بر اساس یافته­ها تمایل به رفتار مدیریت ضایعات در بین تاکداران بالاتر از سطح متوسط بود و تمایل به رفتار در سطح مناسب­تر از رفتار مدیریت ضایعات قرار داشت. بر اساس نتیجه مدل­سازی معادلات ساختاری متغیرهای مهارت عملی، دانش استراتژی عمل، دانش درباره مسئله، هسته کنترل، رضایت، نگرش و مسئولیت فردی 88/0 از واریانس متغیر تمایل به رفتار را تبیین کردند که بیشترین تأثیر مربوط به متغیر مسئولیت فردی (36/0) و دانش استراتژی عمل (24/0) بود. همچنین دو متغیر تمایل به رفتار و فاکتورهای موقعیتی 60/0 از واریانس متغیر رفتار مدیریت ضایعات را تبیین نمودند. پیشنهاد می­شود که به منظور بهبود رفتار مدیریت ضایعات در بین تاکداران بیشترین توجه به ارتقا مسئولیت فردی و افزایش دانش استراتژی عمل در آنها مبذول گردد.
کلیدواژه‌ها
امنیت غذایی
ضایعات محصولات کشاورزی
افت کیفیت
مدل‌رفتار‌مسئولانه محیط زیستی
شهرستان سرپل‌ذهاب

عنوان مقاله English

Modeling of Grape Waste Management Behavioral in Sarpol Zahab County: Application of Social Exchange theory and Environmentally Responsible Behavior

نویسندگان English

Nemat Darabi 1
Amirhossein Alibaygi 2
Fatemeh Pourghasem 3
1 Phd Student,Department of Agricultural Extension and Education, College of Agricuture & Natura Resources, Razi University, Kermanshah, Iran.
2 Department Agricultural Extension and Education, College of Agriculture, Razi University, Kermanshah, Iran
3 Ph.D. Graduate, Department of Agricultural Extension and Education, College of Agricuture & Natura Resources, Razi University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

The amount of agricultural and horticultural product waste in third world countries is higher than in industrialized countries, so the increasing trend of waste has become one of the serious challenges for developing countries. The present study aimed to model grape waste management behavior using a combination of social exchange theory and environmentally responsible behavior. The statistical population of the study was 1105 vine growers in Sarpolzahab County, of which 285 were selected using stratified random sampling with proportional assignment based on the Krejci and Morgan table. A researcher-made questionnaire was used to collect data. The reliability of the questionnaire was confirmed using cronbach's alpha coefficient and composite reliability. The overall reliability of the questionnaire was 0.81. The validity of the questionnaire was also confirmed using convergent validity. Data analysis was performed using SPSS and Smart-PLS software.Based on the findings, the tendency towards waste management behavior among vine growers was above the average level and the tendency towards behavior was at a more appropriate level than waste management behavior. Based on the results of structural equation modeling, the variables of practical skill, knowledge of action strategy, knowledge about the +problem, locus of control, satisfaction, attitude and personal responsibility explained 0.88 of the variance of the tendency towards behavior variable, with the greatest effect related to the variable of personal responsibility (0.36) and knowledge of action strategy (0.24).Also, two variables of tendency to behavior and situational factors explained 0.60 of the variance of the waste management behavior variable. It is suggested that in order to improve waste management behavior among vine growers, the most attention should be paid to promoting individual responsibility and increasing their knowledge of action strategies.

کلیدواژه‌ها English

Food security
Agricultural product waste
Quality decline
Environmentally responsible behavior model
Sarpol-e-Zahab County

اجلالی، فرید؛ شرقی، طاهره؛ شجاع فلاورجانی، شمیم؛ و علی محمدی، افروز. (1401). تحلیل رفتار مصرف پایدار آب کشاورزی با به‌کارگیری مدل تلفیقی عوامل زمینه­ای و رفتاری (مورد مطالعه شهرستان مینودشت). علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 18 (1): 47-21.

ایزدی، نسیم؛ و حیاتی، داریوش. (1392). کاهش ضایعات رویکرد آینده ترویج. فصلنامه نظام‌مهندسی، کشاورزی و منابع طبیعی، 10 (39): 30-24.

حمید، فاطمه؛ یزدان پناه، مسعود؛ برادران، مسعود؛ خلیل مقدم، بیژن؛ و آزادی، حسین. (1400). درک رفتار زیست محیطی کشاورزان منطقه رامشیر نسبت به کاربرد کود نیتروژن و عوامل مؤثر بر آن. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 17 (1): 70-53.

خالدنژاد، امیرحسین. (1400). بررسی عوامل پذیرش فناوری پنل‌های خورشیدی در بخش مسکونی. پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی.

خسروانی، فرهاد؛ پزشکی­راد، غلامرضا؛ و فرهادیان، همایون. (1395). تحلیل مولفه های رفتار مصرف‌کنندگان پیرامون ضایعات مواد غذایی در شهر تهران. علوم و صنایع غذایی ایران، 13 (53): 183-173.

خسروانی، فرهاد؛ پزشکی راد، غلامرضا؛ و فرهادیان، همایون. (1397). واکاوی رفتار خرید مصرف‌کنندگان در مورد کاهش ضایعات محصولات کشاورزی (مورد مطالعه: میادین میوه و تره‌بار شهر تهران). فصلنامه تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 49 (1): 92-75.

داوری، علی؛ و رضازاده، آرش. (1392). مدل­سازی معادلات ساختاری با نرم افزارPLS، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

سورانی، فاطمه؛ و احمدوند، مصطفی. (1398 ج). سازه‌های اثرگذار بر رفتار مدیریت مصرف مواد غذایی خانوارهای بخش مرکزی شهرستان نجف‌آباد: کاربرد الگویی ترکیبی. جامعه‌شناسی کاربردی، 30  (3): 155-174.

سورانی، فاطمه؛ و احمدوند، مصطفی. (1398 الف). تعیین‌کننده‌های رفتار تولید ضایعات مواد غذایی خانوارها در بخش مرکزی شهرستان نجف‌آباد: کاربرد مدل تلفیقی. علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 15 (1): 23-39.

سورانی، فاطمه؛ و احمدوند، مصطفی. (1398 ب). ضایعات مواد غذایی خانوار و عوامل مؤثر بر آن در شهرستان نجف‌آباد. مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 50  (2): 281-294.

سعدی، حشمت­اله؛ و هدایتی نیا، سعید. (1399). واکاوی دیدگاه‌ها و رفتار کشاورزان نسبت به حفاظت از منابع آب زیرزمینی: مطالعه موردی دهستان بالادربند، استان کرمانشاه. مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، 16 (2): 19-1.

شوقی آغجه­مشهد، فاطمه؛ فرخ­بخت­فومنی، علیرضا؛ و قلی پورسلیمانی، علی. (1401). تبیین مدل پذیرش تکنولوژی و نوآوریهای جدید در حوزه انرژی­های تجدیدپذیر توسط مصرف کنندگان شهری و روستایی با رویکرد سیاست­های کلی اصلاح الگوی مصرف. سیاست های راهبردی و کلان، 10 (3): 562-537.

شاهنگیان، سید احمدرضا؛ تابش، مسعود؛ یزدان پناه، مسعود؛ رئوف، محمد امین؛ و زبیدی، طاهره. (1401). تبیین رفتارهای صرفه­جویی در مصرف آب به کمک تئوری رفتار برنامه­ریزی شده توسعه‌یافته (مطالعه موردی شهر اصفهان). مجله آب و فاضلاب، 33 (3): 58 -76.

صدیقی، حسن؛ و رازقی، سیده مرضیه. (1397). بررسی سازوکارهای کاهش ضایعات محصولات کشاورزی با استفاده از روش دلفی. مجله علوم و صنایع غذایی ایران، 9 (15): 16-1.

عطایی اسد، محبوبه. (1399). عوامل تعیین‌کننده رفتار کشاورزان در مصرف کودهای شیمیایی (مطالعه موردی سیب‌زمینی‌کاران شهرستان همدان). پایان­نامه کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی پایدار و منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا.

عباسی، فریبرز؛ ناصری، ابوالفضل؛ سهراب، فرزاد؛ باغانی، جواد؛ عباسی، نادر؛ اکبری، مهدی. (1396). ارتقای بهره‌وری مصرف آب. نشریه مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 65: 15-1.

عبدالشاهی، آنا؛ موسوی نسب، مرضیه؛ و منجذب مرودشتی، لیلا. (1397). تولید زیست پلیمر کردلان توسط Agrobacterium radiobacter در محیط کشت حاوی ضایعات انگور. میکروب‌شناسی مواد غذایی، 5 (3): 78-89.

میرزاپور، ویدا؛ ملک محمدی، ایرج؛ و حسینی، سید محمود. (1400). مدل ساختاری ترویج و آموزش مدیریت ضایعات در توسعه کشاورزی استان مازندران. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 13 (56): 9-32.

میرزائی گرجی، نرگس؛ شعبانعلی فمی، حسین؛ اسدی، علی؛ براتی، علی اکبر؛ و عسگری سرچشمه، محمد علی. (1401). تحلیل فضای راهبردی مدیریت ضایعات سیب در زنجیره تأمین استان تهران. روستا و توسعه، 25-1

Aktas, E., Sahin, H., Huda, A. K. S., Irani, Z., Topaloglu, Z., Sharif, A. M., Kamrava, M. & Oledinma, A. (2018). A Behavioral Approach to Food Waste Issue in Qatar. In Qatar Foundation Annual Research Conference Proceedings, 2018, 1, 836. Qatar: HBKU Press.
Ananno, A. A., Masud, M. H., Dabnichki, P., Mahjabeen, M., & Chowdhury, S. A. (2021). Survey and analysis of consumers’ behaviour for electronic waste management in Bangladesh. Journal of Environmental Management, 282, 111943.
Bamberg, S. (2013). Changing environmentally harmful behaviors: A stage model of self-regulated behavioral change. Journal of Environmental Psychology, 34, 151-159.
Bruinessen, E. V. (2018). Motivating the choice for anti-food waste restaurants; how emotions can play a role. MSc Thesis for Management, Economics and Consumer Behaviour within the Marketing and Consumer Behaviour Group.The Wageningen University
Callejas Moncaleano, D. C., Pande, S., & Rietveld, L. (2021). Water use efficiency: A review of contextual and behavioral factors. Frontiers in Water, 3, 1-13.
Çakır Yıldırım, B., & Karaarslan Semiz, G. (2019). Future teachers’ sustainable water consumption behavior: A test of the value-belief-norm theory. Sustainability, 11, 1558.
Callejas Moncaleano, D. C., Pande, S., & Rietveld, L. (2021). Water use efficiency: A review of contextual and behavioral factors. Frontiers in Water, 3, 1-13.
Chen, A. & Zhu, H. (2019). A survey on the status quo and satisfaction of waste exchange supermarkets in Quzhou. Mod. Mark. 11: 222–224.
Chen, H., Mei, Q., Wang, Y., Zhang, B. & Li, S. (2017). A research on the driving power about environmentally responsible behavior from the destination image of historic blocks: Satisfaction as mediator variable. Chin. J. Popul. Resour. Environ. 27: 106-116.
De Groot, J. I., & Steg, L. (2009). Morality and prosocial behavior: The role of awareness, responsibility, and norms in the norm activation model. The Journal of social psychology, 149(4), 425-449.
Duan, W., Zhao, Z., Ma, B. & Wen, Y. (2015). Perceptions of rural household surrounding the protection area on protection benefits and losses. Resour. Sci., 37 (12): 2471–2479
FAO. (2018). The state of food security and nutrition in the world 2018. Building climate resilience for food security and nutrition. Rome: FAO.
FAO. (2020). FAO statistical yearbook. Food and Agriculture Organization of the United Nations (http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC).
Fornell, C. & Larcker, D.(1981). Evaluating structural equation models with  unobservable  and measuring error. Journal of High Teachnology Management Reasearch, 39-50.
Hoornweg, D. & Bhada-Tata, P. (2012). What a Waste: A Global Review of Solid Waste Management. World Bank: Washington, DC, USA, 1-98.
Harland, P., Staats, H., & Wilke, H. A. (2007). Situational and personality factors as direct or personal norm mediated predictors of pro-environmental behavior: Questions derived from norm-activation theory. Basic and Applied Social Psychology, 29(4), 323-334.
Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a silver bullet. Journal of Marketing theory and Practice, 19 (2), 139-152.
Hines, J. M., Hungerford, H. R. & Tomera, A. N. (1987). Analysis and synthesis of research on responsible pro-environmental behavior: a meta-analysis. Journal of Environmental Education, 18 (2): 1–8.
Jena, S., & Singh, R. (2022). Agricultural crop waste materials – A potential reservoir of molecules. Environmental Research, 206.
Jiang, Y. (2021). Empirical Research on the Relationship between Service Quality of Rail Less-than-carload Freight Transportation and Customer Satisfaction-From the Perspective of Customer Perception. China Bus. Mark. 35: 11-23.
Jena, S., & Singh, R. (2022). Agricultural crop waste materials – A potential reservoir of molecules. Environmental Research, 206.
Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239-260.
Krejci, R. & Morgan, D. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and psychological measurement, 30, 607-610.
Kim, Y. G., Woo, E., & Nam, J. (2018). Sharing economy perspective on an integrative framework of the NAM (Norm activation model) and TPB (Theory of planned behavior). International Journal of Hospitality Management, 72, 109-117.
Kritikou, T. Abeliotis, K. & Lasaridi, K. (2017). Consumers’Awareness and Behaviour on Food Waste Prevention. Athens 5th International Conference on Sustainable Solid Waste Management. National Technical University of Athens.
Kumar, G. A. (2021). Framing a model for green buying behavior of Indian consumers: From the lenses of the theory of planned behavior. Journal of Cleaner Production, 295, 126487.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3. Baskı). New York, NY: Guilford, 14, 1513-1497.
Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. London: Routledge.
Kim, Y. G., Woo, E., & Nam, J. (2018). Sharing economy perspective on an integrative framework of the NAM (Norm activation model) and TPB (Theory of planned behavior). International Journal of Hospitality Management, 72, 109-117.
Lu, S., Zhou, Z., & Lu, Y. (2022). Rural Residents’ Perceptions, Attitudes, and Environmentally Responsible Behaviors towards Garbage Exchange Supermarkets: An Example from Huangshan City in China. Sustainability, 14 (14): 1-20.
Lee, T. H., Jan, F. H. & Yang, C. C. (2013). Conceptualizing and measuring environmentally responsible behaviors from the perspective of community-based tourists. Tour. Manag. 36: 454-468.
Li, J. & Dai, G. (2021). The Effects of Motivation and Authenticity on Satisfaction in Festival Context-From Individualism-collectivism Perspective. J. Tech. Econ. Manag. 2021, 1, 93-98.
Naderi, N., Monavvarifard, F., & Salehi, L. (2022). Fostering sustainability-oriented knowledge-sharing in academic environment: A key strategic process to achieving SDGs through development of students' sustainable entrepreneurship competences. The International Journal of Management Education, 20(1), 100603.
Park, J., & Ha, S. (2014). Understanding consumer recycling behavior: Combining the theory of planned behavior and the norm activation model. Family and Consumer Sciences ResearchJournal, 42(3), 278-291.
Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS. Routledge.
Russell, S. V. & Knoeri, C. (2020). Exploring the psychosocial and behavioural determinants of household water conservation and intention. International Journal of Water Resources Development, 36(6), 940-955.
Shen, J., Zheng, D., Zhang, X. & Qu, M. (2020). Investigating Rural Domestic Waste Sorting Intentions Based on an Integrative Framework of Planned Behavior Theory and Normative Activation Models: Evidence from Guanzhong Basin, China. Int. J. Environ. Res. Public Health, 17 (3): 1-14.
Whitmarsh, L. & O'Neill, S. (2010). Green identity, green living? The role of pro-environmental self-identity in determining consistency across diverse pro-environmental behaviours. Journal of Environmental Psychology, 18, 305-314.
Wang, X. & Zeng, X. (2021). Perception, Intention, and Action: On Influencing Path of Urban Residents’ Waste Separation Behavior. J. Nanjing Univ. Technol., 16: 107-122.
Wang, Z. (2021). Analysis of Residents’ Participation and Satisfaction in Waste Sorting-Taking Tongling City as an Example. Mod. Bus. Trade Ind., 42: 66-67.
Zheng, J., Chen, Z. & Guo, J. (2015). The Effect of Public Perceived Quality of Urban Community Public Sports Service on Public Trust: Based on the Mediating Effect of Public Satisfaction. J. Chengdu Phys. Educ. Inst. 47: 94-100.
Zhang, X., Geng, G., & Sun, P. (2017). Determinants and implications of citizens’ environmental complaint in China: Integrating theory of planned behavior and norm activation model. Journal of Cleaner Production, 166, 48-156.
تحقیقات ترویج و توسعه روستایی
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
دی 1404
صفحه 178-200

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404