تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

راهکارهای بهبود امنیت‌آبی از دیدگاه کارشناسان در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهسا معتقد 1
شهلا چوبچیان 2
1 استادیار و عضو هیئت‌علمی، گروه برنامه‌ریزی و توسعه کشاورزی، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،
2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی‌، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.30470/jrdes.2025.2068991.1089
چکیده
در سالهای گذشته منابع آبی و بخش کشاورزی تحت تأثیرتغییرات اقلیمی قرارگرفته است که موجب ناامنی‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی شده است. لذا هرگونه اقدام درجهت واکاوی راهکارهای بهبود امنیت‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان حائز اهمیت است. از همین‌رو تحقیق حاضر با هدف بررسی راهکارهای بهبود امنیت‌آبی از دیدگاه کارشناسان در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان طی سالهای 1402-1401 انجام شده است. جامعه آماری تحقیق100 نفر از کارشناسان شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان همدان، سازمانهای جهادکشاورزی و تعاون روستایی استان همدان بودند. حجم نمونه بااستفاده از جدول کرجسی-مورگان80 نفر محاسبه و نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده انجام شد. ابزار اصلی تحقیق، پرسشنامه محقق ساخته‌ای بود که روایی آن توسط جمعی از متخصصان کشاورزی و اعضای هیات علمی گروه‌های ترویج و آموزش کشاورزی و مدیریت و توسعه کشاورزی دانشگاه‌های تربیت مدرس و تهران و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ تایید گردید. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزارهای PLS SMART و SPSS انجام شد. نتایج نشان داد نشانگر مدیریتی-اجتماعی (آموزش‌ کشاورزان درخصوص‌ راهبردهای مقابله و سازگاری در طول دوره‌های خشکسالی‌) با ضریب 955/0 بیشترین نقش را در تبیین راهکارهای بهبود امنیت‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان داشت، نشانگرهای فنی-زیرساختی (استفاده از جنگل‌‌کاری برای حفاظت از منابع‌آبی) و اقتصادی-مالی (منطقی‌شدن تدریجی بهای آب در بخش ‌کشاورزی و مدیریت ریسک) به ترتیب با ضریب 941/0 و 914/0 در رتبه‌های دوم و سوم قرار گرفتند. دست‌یابی به ‌الگوی‌ بهینه مدیریت‌ منابع‌‌آبی، راهکاری راهبردی و عملی به‌منظور دستیابی به امنیت‌آبی در بخش‌کشاورزی تلقی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
استان همدان
امنیت‌آبی
تغییراقلیم
راهکار
واحدهای بهره‌برداری کشاورزی

عنوان مقاله English

strategies to improve water security from the perspective of experts in agricultural farming units in Hamedan province

نویسندگان English

mahsa motaghed 1
Shahla Choobchian 2
1 Assistant Professor, Department of Planing and Agricultural Development, Faculty of Agricultural Education and Extension Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
2 Associate Professor of Agricultural Extension and Rural Development, Tarbiat Modares University
چکیده English

In recent years, water resources and the agricultural sector have been affected by climate change, which has caused water insecurity in agricultural farming units. Accordingly, any action to explore strategies to improve water security in agricultural farming units in Hamedan province is important. Therefore, the present study was conducted to solutions to improve water security from the experts' perspective in agricultural farming units of Hamedan province during the years 2022-2023. The statistical population of the study was 100 experts from the Hamedan Provincial Regional Water Joint Stock Company, agricultural Jihad organizations, and rural cooperatives in Hamedan Province. The main research instrument was a researcher-made questionnaire, the validity of which was confirmed by a group of agricultural experts and faculty members of the departments of agricultural extension and education and agricultural management and development at Tarbiat Modares and Tehran Universities, and its reliability was confirmed through Cronbach's alpha coefficient. Data analysis was performed using PLS SMART and SPSS software. The results showed that the socio-managerial indicator (farmers' training on coping and adaptation strategies during drought periods) with a coefficient of 0.955 played the greatest role in explaining solutions to improve water security in agricultural farming units of Hamedan province, while the technical-infrastructural indicators (using forestry to protect water resources) and economic-financial indicators (gradual rationalization of water prices in the agricultural sector and risk management) ranked second and third with coefficients of 0.941 and 0.914, respectively.

کلیدواژه‌ها English

Hamedan Province
Water Security
Climate Change
Solution
Agricultural farming Units
اسعدی، محمدعلی؛ وکیل پور، محمدحسن؛ مرتضوی، سید ابوالقاسم و نعمتی فرج، طاهره. (1398). برآورد ارزش اقتصادی آب مصرفی از رهیافت‌های تمایل به پرداخت کشاورزان سیب‌زمینی‌کار و ارزش تولید نهایی، تحقیقات آب و خاک ایران، 50 (4)، 1037-1023.
جباری قره­باغ، ثمین؛ رضایی، حسین و باقری، علی. (1400). کاربست رویکرد شاخص­محور در ارزیابی امنیت­آبی حوضه دریاچه ارومیه، فصلنامه تحقیقات منابع آب ایران، 17 (2)، 113-100.
جمشیدی، امید؛ اسدی، علی؛ کلانتری، خلیل. (1396). سازوکارهای سازگاری با تغییراقلیم کشاورزان خرده پای استان همدان، مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی، 13 (2)، 130-109.
داودی، زهره؛ بخشوده، محمد و آزرم، حسن . (1400). عوامل مؤثر بر امنیت آب کشاورزی در منطقه رامجرد. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 29 (1)، 267-292.
دماوندی، عاطفه؛ سعدی، حشمت الله؛ نادری مهدیی، کریم و ملکیان، عاطفه. (1402). ارزیابی شاخص فقر آب کشاورزی استان همدان و شناسایی مولفه‌های بحرانی، نشریه آب و توسعه پایدار،10 (1)، 56-45.
زرقانی، هادی؛ خوارزمی، امیدعلی و بخشی شادمهری، فاطمه. (1395). جایگاه پدافند غیرعامل در امنیت زیرساخت‌های شهری با تاکید بر زیرساخت آب. کنفرانس ملی پدافند غیرعامل و توسعه پایدار، 915-902، وزارت کشور، تهران.
زرین، آذر و داداشی رودباری، عباسعلی. (1402). بررسی پیامدهای تغییراقلیم بر امنیت آبی در ایران، نشریه آب و توسعه پایدار، 10 (1): 44-37. زلیخایی سیار، لیلا؛ نادری مهدیی، کریم و موحدی، رضا. (1398). طراحی الگوی مدیریت پایدار آب کشاورزی با استفاده از مدل DPSIR (مطالعه موردی استان همدان)، نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، 29 (4)، 276-248.
شفیعی، فاطمه؛ جعفری صیادی، فاطمه و نوری درزیکلائی، پریسا. (1398). شناسایی چالش­ها و الزامات مدیریت بهینه آب در کشاورزی (مورد مطالعه: استان مازندران)، نشریه مهندسی آبیاری و آب ایران، 10 (40)، 288-272.
صفری شاد، مهتاب؛ حبیب‌نژاد روشن، محمود؛ سلیمانی، کریم ؛ ایلدرمی، علیرضا و زینی‌وند، حسین. (1396). پتانسیل تأثیر تغییر اقلیم بر جریان رودخانه در حوضه‌ی آبخیز همدان-بهار، هیدروژئومورفولوژی، 4 (10): 98-81.
ظریفیان، شاپور ؛ خجسته، حامد و بیات، پرویز. (1396). عوامل موثر بر پذیرش آبیاری قطره‌ای توسط نخل‌کاران شهرستان دشتستان، تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 48 (4): 655-647.
معتقد، مهسا و چوبچیان، شهلا. (1403). بررسی و شناخت نشانگرهای سنجش امنیت آبی در واحدهای بهره برداری کشاورزی استان همدان، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 2-55 (2)، 349-331.
نجفلو، پریسا؛ یعقوبی، جعفر و نیکبخت، جعفر . (1398). مدیریت بهره‌برداری سنتی از منابع آب در روستاهای ایران، فصلنامه آب و توسعه پایدار، 6 (2)، 38-27.
Ani, E. C., Olajiga, O. K., Sikhakane, Z. Q., & Olatunde, T. M. (2024). Renewable energy integration for water supply: a comparative review of African and US initiatives. Engineering Science & Technology Journal, 5(3), 1086-1096.
Althubaiti, A. (2023). Sample size determination: A practical guide for health researchers. Journal of general and family medicine, 24(2), 72-78.
Atinkut, B., Mebrat, A. (2016). Determinants of farms choice of adaptation to climate variability in Dera woreda, south Gondar zone, Ethiopia. Environmental systems Reserrch, 5 (1), 6.
Benaafi, M., Pradipta, A., Tawabini, B., Al-Areeq, A. M., Bafaqeer, A., Humphrey, J. D., ... & Aljundi, I. H. (2024). Suitability of treated wastewater for irrigation and its impact on groundwater resources in arid coastal regions: Insights for water resources sustainability. Heliyon, 10 (8).
Bhuiyan, M. R. A., Mamur, H., & Begum, J. (2021). A brief review on renewable and sustainable energy resources in Bangladesh. Cleaner Engineering and Technology, 4, 100208..
Boser, A., Caylor, K., Larsen, A., Pascolini-Campbell, M., Reager, J. T., & Carleton, T. (2024). Field-scale crop water consumption estimates reveal potential water savings in California agriculture. Nature Communications, 15(1), 2366.
Chattopadhyay, S., De, I., Mishra, P., Parey, A., & Dutta, S. (2022). Participatory water institutions and sustainable irrigation management: evidence and lessons from West Bengal, India. Water Policy, 24(4), 667-684.
Chikozho, C., Managa, R., & Dabata, T. (2020). Ensuring access to water for food production by emerging farmers in South Africa: What are the missing ingredients?. Water SA, 46(2), 225-233.
Dirwai, T. L., Senzanje, A., & Mudhara, M. (2019). Water governance impacts on water adequacy in smallholder irrigation schemes in KwaZulu-Natal province, South Africa. Water Policy, 21(1), 127-146.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Sto: Algebra and Statistics. Journal of Marketing Research, 18, 382-388.
Giordanengo, J. H. (2025). Ecosystems as Models for Restoring our Economies: To a Sustainable State. Anthem Press.
Gomez, F., Carcedo, A., Mean, C. M., Reyes, M., Hok, L., Tivet, F., ... & Ciampitti, I. (2024). A dataset for soil organic carbon in agricultural systems for the Southeast Asia region. Scientific Data, 11(1), 374.
Gomez-Zavaglia, A., Mejuto, J. C., & Simal-Gandara, J. (2020). Mitigation of emerging implications of climate change on food production systems. Food Research International, 134, 109256.
Groot, C. N., & Davis, C. (2021). Staff training: An integral component of sustainable water use by industry. Sustainable Industrial Water Use: Perspectives, Incentives, and Tools, 379. https://doi.org/10.2166/9781789060676_0379.
Hair Jr, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2021). An introduction to structural equation modeling. In Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using R: a workbook (1-29). Cham: Springer International Publishing.
. Journal of Construction Engineering and Management, 150(6), 04024040. https://doi.org/10.1061/JCEMD4.COENG-13542.
Hartwig, L. D., Jackson, S., Markham, F., & Osborne, N. (2022). Water colonialism and Indigenous water justice in south-eastern Australia. International journal of water resources development, 38(1), 30-63. 
Jain, S., Srivastava, A., Khadke, L., Chatterjee, U., & Elbeltagi, A. (2024). Global-scale water security and desertification management amidst climate change. Environmental Science and Pollution Research, 31(49), 58720-58744..
Jin, D., Wei, Y., & Zhang, K. (2025). The research on soil water utilization mechanism in drought-resistant crops based on big data. Advances in Resources Research, 5(1), 329-349.
Jin, J., Wang, W., & Wang, X. (2016). Adapting agriculture to the drought hazard in rural China: household strategies and strategies and determinants. Natural Hazards, 82 (3), 1609-1619.
Karlen, D. L., & Cambardella, C. A. (2020). Conservation strategies for improving soil quality and organic matter storage. Structure and organic matter storage in agricultural soils, 395-420.
Kazemi Garajeh, M., Haji, F., Tohidfar, M., Sadeqi, A., Ahmadi, R., & Kariminejad, N. (2024). Spatiotemporal monitoring of climate change impacts on water resources using an integrated approach of remote sensing and Google Earth Engine. Scientific reports, 14(1), 5469.
Kolahi, M., Davary, K., & Omranian Khorasani, H. (2024). Integrated approach to water resource management in Mashhad Plain, Iran: actor analysis, cognitive mapping, and roadmap development. Scientific Reports, 14(1), 162.
Krejcie, R., & Morgan, D. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological measurement. Downloads/DETERMINING_SAMPLE_SIZE_FOR_RESEARCH5b15d.
Kumar, N. M., Chopra, S. S., Chand, A. A., Elavarasan, R. M., & Shafiullah, G. M. (2020). Hybrid renewable energy microgrid for a residential community: A techno-economic and environmental perspective in the context of the SDG7. Sustainability, 12(10), 3944.
Kuzmych, L. (Ed.). (2024). Sustainable Soil and Water Management Practices for Agricultural Security. IGI Global.
Lebu, S., Lee, A., Salzberg, A., & Bauza, V. (2024). Adaptive strategies to enhance water security and resilience in low-and middle-income countries: A critical review. Science of the Total Environment, 171520.
Mkuhlani, S. (2021). Integration of seasonal forecast information and crop models to enhance decision making in small-scale farming systems of South Africa (Doctoral dissertation)..
Mugejo, K. & Ncube, B. (2022). Determinants of water security in smallholder farming systems in South Africa: A review. Fundamental and Applied Agriculture, 7(3), 235–249.
Nepal, S., Neupane, N., Belbase, D., Pandey, V. P., & Mukherji, A. (2021). Achieving water security in Nepal through unravelling the water-energy-agriculture nexus. International Journal of Water Resources Development, 37(1), 67-93. 
Nephawe, N., Mwale, M., Zuwarimwe, J., & Kativhu, S. (2021). Water-related Challenges in Crop Production: Insights from Under-Resourced Small-scale Farmers in Limpopo Province of South Africa. African Renaissance (1744-2532), 18(2).
Pariyar, B., Lovett, J. C., & Snell, C. (2018). Inequality of access in irrigation systems of the mid-hills of Nepal. Area Development and Policy, 3(1), 60-78.
Piemontese, L., Terzi, S., Di Baldassarre, G., Menestrey Schwieger, D. A., Castelli, G., & Bresci, E. (2024). Over-reliance on water infrastructure can hinder climate resilience in pastoral drylands. Nature Climate Change, 14(3), 267-274.
Pili, O., & Ncube, B. (2022). Smallholder farmer coping and adaptation strategies for agricultural water use during drought periods in the Overberg and West Coast Districts, Western Cape, South Africa. Water sa, 48(1), 97-109.
Sadiki, A., & Ncube, B. (2020). Challenges of accessing water for agricultural use in the Breede-Gouritz Catchment Management Agency, South Africa. Water Alternatives, 13(2), 324-346. https://www.researchgate.net/publication/341946328_Challenges_of_Accessing_Water_for_Agricultural_Use_in_the_Breede-Gouritz_Catchment_Management_Agency_South_Africa.
Shang, M., & Xie, J. (2024). Agricultural sustainable development: Soil, water resources, biodiversity, climate change, and technological innovation. Advances in Resources Research, 4(2), 181-204.
Sharaunga, S., & Mudhara, M. (2018). Determinants of farmers' participation in collective maintenance of irrigation infrastructure in KwaZulu-Natal. Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C, 105, 265-273.
Stanciu, S. (2024). Assessing the Resilience and Adaptability of Romanian Agriculture to Climate Change. Journal of Agriculture and Rural Development Studies (JARDS), 1(1), 34-45.
Sutton-Grier, A. E., & Sandifer, P. A. (2019). Conservation of wetlands and other coastal ecosystems: a commentary on their value to protect biodiversity, reduce disaster impacts, and promote human health and well-being. Wetlands, 39(6), 1295-1302..
Tingey-Holyoak, J. L., Wheeler, S. A., & Seidl, C. (2023). Decision-making and resilience in agriculture: improving awareness of the role of accounting. Meditari Accountancy Research, 31(6), 1735-1756..
UNCCD. (2017). United Nations Convention to Combat Desertification the Global Land Outlook. first edition. Bonn, Germany, Available at: https://knowledge.unccd.int/glo/GLO_first_edition.
Ying, J. J., & Sovacool, B. K. (2021). A fair trade? Expert perceptions of equity, innovation, and public awareness in China’s future Emissions Trading Scheme. Climatic Change, 164(3), 31.
تحقیقات ترویج و توسعه روستایی
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
دی 1404
صفحه 20-38

  • تاریخ دریافت 25 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 10 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404