طراحی مدل کارآفرینی روستایی: تبیین نقش انگیزه‌های مهاجرت معکوس، سیاست‌های دولت و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در استان سمنان

کلابی, امیرمحمد; ساداتی فولادی, سیده خاطره

doi:10.30470/jrdes.2025.2051783.1053

طراحی مدل کارآفرینی روستایی: تبیین نقش انگیزه‌های مهاجرت معکوس، سیاست‌های دولت و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در استان سمنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امیرمحمد کلابی ¹

سیده خاطره ساداتی فولادی ²

¹ استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.30470/jrdes.2025.2051783.1053

چکیده

روستاها نقش بسیار مهمی در اقتصاد و پیشبرد توسعه نظام برنامه‌ریزی کشورها ازجمله ایران دارند، به‌طوری‌که بخشی از اقتصاد کشور ما وابسته به روستاها است، اما این نقش به دلیل کم‌توجهی به روستا و روستاییان کم‌رنگ جلوه می‌کند. یکی از راه‌های توسعه اقتصاد پویا که امروزه مورد توجه سیاست‌مداران کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه قرار گرفته کارآفرینی روستایی می‌باشد. کارآفرینی روستایی را می‌توان از طریق مهاجرت معکوس ترویج کرد. بدین منظور هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر مهاجرت معکوس بر کارآفرینی روستایی با تأکید بر نقش تعدیل‌گری زیر ساخت‌های فناوری اطلاعات و نقش میانجی ارتباطات و سیاست‌های دولت در استان سمنان بود. پژوهش از نظر ماهیت کاربردی و از نظر روش توصیفی - همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش مشاوران، متخصصان، دست‌اندرکاران کارآفرینی و کارآفرینان استان بودند که تجربه و قصد کارآفرینی سریالی را در بازه زمانی 1402- 1400 داشته‌اند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه بود که پایایی آن با میزان آلفای کرونباخ 898/0 تأیید شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از طریق روش کمی، مدل‌یابی معادلات ساختاری و نرم‌افزار Smart-PLS انجام گرفت. نتایج مشاهده شده نشان می‌دهد که انگیزه‌های مهاجرت معکوس در سطح 5 درصد خطا بر کارآفرینی روستایی تأثیر مثبت و معنادار دارد و متغیرهای زیر ساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر رابطه بین انگیزه‌های مهاجرت معکوس و کارآفرینی روستایی تأثیر مثبت دارند، همچنین سیاست‌های دولت نظیر توسعه زیرساخت‌های اجتماعی استان نقش میانجی در رابطه بین انگیزه‌های مهاجرت معکوس و کارآفرینی روستایی ایفا می‌کند. اثر اصلی پژوهش نشان می‌دهد که مهاجرت معکوس با حمایت سیاست‌های دولتی و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات می‌تواند به‌عنوان محرکی کلیدی برای احیای اقتصاد روستایی و افزایش فعالیت‌های کارآفرینانه عمل نماید.

کلیدواژه‌ها

مدل علّی

کسب‌وکار روستایی

توسعه پایدار

مشوق‌های مالی

احیای روستایی

عنوان مقاله English

Designing a Rural Entrepreneurship Model: Explaining the Role of Return Migrants Motivation, Government Policies, and ICT Infrastructure in Semnan Province

نویسندگان English

Amir Mohammad Colabi ¹

Seyedeh Khatereh Sadati Fouladi ²

¹ Assistant Prof, Department of Business Management, Faculty of Management and Economic, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

² Master of Business Management, Faculty of Management and Economic, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

چکیده English

Villages play a crucial role in the economy and advancement of national planning systems in many countries, including Iran. A significant portion of Iran's economy depended on villages; however, this role had often been overshadowed due to insufficient attention paid to rural areas and rural residents. One way in which policymakers considered both developed and developing countries to develop a dynamic economy was rural entrepreneurship. Rural entrepreneurship was promoted through return migration. In regard, the present study aimed to examine the impact of return migration on rural entrepreneurship, emphasizing the moderating role of information technology infrastructure and the mediating role of communication and government policies in Semnan Province. The study was applied in nature and followed a descriptive-correlational methodology. The statistical population included consultants, experts, entrepreneurship stakeholders, and entrepreneurs in the province who had experienced or intended serial entrepreneurship between 2021-2023. Data were collected through a questionnaire, and reliability was confirmed by a Cronbach's alpha coefficient of 0.898. Data analysis was performed using quantitative methods, structural equation modeling, and Smart-PLS software. The results indicated that return migration motives had a positive and significant impact on rural entrepreneurship at a 5% error level. Furthermore, the IT and communication infrastructure variables positively influenced the relationship between return migration motives and rural entrepreneurship. Additionally, government policies such as the development of social infrastructure in the province played a mediating role in the relationship between return migration motives and rural entrepreneurship. The primary finding of the study showed that return migration, supported by government policies and IT infrastructure, plays a key role in revitalizing the rural economy and enhancing entrepreneurial activities.

کلیدواژه‌ها English

Causal Model

Rural Business

Sustainable Development

Financial Incentives

Rural Revitalization

ابراهیمی، اسماعیل. (1395). تبیین جایگاه مهاجرت معکوس در بازساخت روستاهای شمال استان اردبیل، نگرش نو در جغرافیای انسانی، 4(8)، 173-192.

احمدی، اصغر. (1402). شناسایی راهکارهای افزایش تمایل جوانان روستایی برای زندگی و اشتغال در روستا پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 2(1)، 194-207.

حسینی‌نیا، غلام‌حسین و فلاحی، هادی. (1396). عوامل مؤثر بر توسعه کارآفرینی روستایی (نمونه مطالعه: مناطق روستایی شهرستان منوجان). پژوهش های روستائی، 8(1)، 22-37.

ذوقی پور، محمدحسین و قلی‌زاده، حیدر. (1403). ارزیابی تاثیر سرمایه انسانی بر بهره‌وری نیروی کار بخش کشاورزی ایران. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 58-72.

صرامی، حسین؛ و بهاری، عیسی. (1389). نقش ICT در توسعه روستایی. علوم اجتماعی، 4(9)، 129-153.

طاهری، محسن؛ ارمغان، سیمین؛ و شریعت پناهی، مجید (1399). تبیین نقش مهاجرت‌های معکوس در توسعه اقتصادی-اجتماعی سکونتگاه‌های روستایی(مورد مطالعه روستاهای منطقه 19)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 4 (12)، 76-92.

عزمی، آئیژ؛ و قدیری معصوم، مجتبی. (1389). اثرات مثبت و منفى فناورى اطلاعات و ارتباطات در توسعه روستایى. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، 19(73)، 34-41.

عزیزی خالخیلی، طاهر؛ کریمی، حمید؛ منتی زاده، میثم و خورند، محمدتقی. (1403). تحلیل شبکه اعتماد و تعامل بین نهادی در حکمرانی آب کشاورزی استان مازندران. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 42-57.

کاظمی، رحیم و نعیمی، امیر. (1402). بررسی تأثیر استفاده از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بر توانمندسازی روانشناختی زنان روستایی شهرستان سلماس. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 2(1)، 52-70.

کلهر، رضوان؛ و نعمتی، فواد (1396). ضرورت و نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه کارآفرینی روستایی راهکاری جهت دستیابی به توسعه پایدار روستایی، اولین کنفرانس ملی پژوهش های نوین ایران و جهان در روانشناسی و علوم تربیتی، حقوق و علوم اجتماعی، شیراز.

نادری مهدیی، کریم؛ امیدنژاد، رضوان؛ و غلامرضایی، سعید. (1402). تحلیل اثرات طرح هادی روستایی بر کیفیت زندگی ساکنین دهستان رازان شهرستان خرم‌آباد، تحقیقات ترویج و توسعه روستایی 2(1)، 1-20.

نصرت پور، حدیث؛ مهدی زاده، حسین؛ و وصی محمدی، سمیره. (1403). بررسی راهکارهای توانمندسازی حاشیه‌نشینان روستایی شهر ایلام. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 1-13.

نعمتی، محمدرضا و محمدی یگانه، بهروز. (1402). ارزیابی اثرات گردشگری خانه‌های دوم بر پایداری سکونتگاه‌های روستایی دهستان تیرچائی شهرستان میانه. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی. 2(1)، 119-134.

نوبخت حقیقی، شهاب؛ امیرانتخابی، شهرام؛ و محرمی ننه کران، بهروز. (1398)، اثرات فناوری اطلاعات و ارتباطات بر توسعه اشتغال وکارآفرینی روستایی مورد: شهرستان نمین استان اردبیل. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(29)، 169-186.

یعقوبی، جعفر؛ و زبیدی، طاهره. (1397). بررسی انگیزه های مهاجرت معکوس و پیامدهای آن در روستاهای شهرستان ایجرود- استان زنجان، پژوهش‌های روستایی، 9(2)، 196-209.

Agarwal, R., Animesh, A., & Prasad, K. (2009). Research notes social interactions and the “digital divide”: Explaining variations in internet use. Information Systems Research, 20(2), 277-294

Akinyemi, F. O., & Adejumo, O. O. (2018). Government policies and entrepreneurship phases in emerging economies: Nigeria and South Africa. Journal of Global Entrepreneurship Research, 8(1), 1-18.

Amaral, A. M., Baptista, R., & Lima, F. (2011). Serial entrepreneurship: impact of human capital on time to re-entry. Small Business Economics, 37(1), 1-21.‏

Carlsson, B., Braunerhjelm, P., McKelvey, M., Olofsson, C., Persson, L., & Ylinenpää, H. (2013). The evolving domain of entrepreneurship research. Small Business Economics, 41(4), 913-930.

Chen, Y., Wang, Y., Nevo, S., Benitez-Amado, J., & Kou, G. (2015). IT capabilities: The corporate entrepreneurship and competitive intensity. Information & Management, 52(6), 643-657.

De Los Rios-Carmenado, I., Ortuño, M., & Rivera, M. (2016). Private–public partnership as a tool to promote entrepreneurship for sustainable development: WWP torrearte experience. Sustainability, 8(3), 1-19.‏

Deller, S., Kures, M., & Conroy, T. (2019). Rural entrepreneurship and migration. Journal of Rural Studies, 66(1), 30 -42.

Dong, J., Xu, W., & Cha, J. (2021). Rural entrepreneurship and job creation: the hybrid identity of village-cadre-entrepreneurs. China Economic Review, 70(1), 101-114.

Garcia, F., Domínguez-Fabián, I., Crecente-Romero, F. J., & del Val-Núñez, M. T. (2023). Determinant factors for the development of rural entrepreneurship. Technological Forecasting and Social Change, 191(1), 122-187.

Gomez-Araujo, E., & Bayon, M. C. (2017). Socio-cultural factors and youth entrepreneurship in rural regions. Revista Brasileira de Gestão de Negócios, 19, 200-218.

Gyimah, P., & Lussier, R. N. (2021). Rural entrepreneurship success factors: An empirical investigation in an emerging market. Journal of Small Business Strategy, 31(4), 5-19.

Hanoteau, J., & Rosa, J. J. (2019). IT and entrepreneurship. Managerial and Decision Economics, 40(2), 200-212.

Hebert, R. F., & Link, A. N. (2009). A history of entrepreneurship. Routledge.

Iversen, I., & Jacobsen, J. K. S. (2016). Migrant tourism entrepreneurs in rural Norway. Journal of Hospitality and Tourism, 16(4), 484-499.

Klapper, L., Amit, R., & Guillén, M. F. (2010). Entrepreneurship and firm formation across countries. In International differences in entrepreneurship. University of Chicago Press.

Mulibana, L., & Tshikovhi, N. (2024). Rural Entrepreneurship and Innovation in BRICS Economies: Secondary Evidence from Rural Areas in South Africa. Sustainability, 16(6), 24-38.

Obaji, N. O., & Olugu, M. U. (2014). role of government policy in entrepreneurship development. Journal of Business, 2(4), 109-115.

Oviatt, B. M., & McDougall, P. P. (2005). Defining international entrepreneurship and speed of internationalization. Entrepreneurship theory and practice, 29(5), 537-553.

Pato, M. L., & Teixeira, A. A. (2016). Twenty years of rural entrepreneurship: A bibliometric. Sociologia ruralis, 56(1), 3-28.

Reuber, A. R., & Fischer, E. (2011). International entrepreneurship in internet- markets. Journal of Business Venturing, 26(6), 660-679.

Shahraki, H., & Movahed, R. (2017). Reconceptualizing rural entrepreneurship discourse from a social constructionist perspective: A case study from Iran. Middle East Critique, 26(1), 79-100.

Soleymani, A., Farani, A. Y., Karimi, S., Azadi, H., Nadiri, H., & Scheffran, J. (2021). Identifying sustainable rural entrepreneurship indicators in the Iranian context. Journal of Cleaner Production, 290 (2), 125-186.

van Stel, A. J., Carree, M. A., & Thurik, A. R. (2004). The effect of entrepreneurship on national economic growth: An analysis using the GEM database. Papers on Entrepreneurship, Growth and Public Policy.

Vernet, A., Khayesi, J. N., George, V., George, G., & Bahaj, A. S. (2019). How does energy matter? Rural electrification, entrepreneurship, and community development in Kenya. Energy Policy, 126(1), 88-98.

Wahba, J. (2021). Who benefits from return migration to developing countries? IZA World of Labor. 2(3), 1-23.