تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

تحقیقات ترویج و توسعه روستایی

ارزیابی سطح امنیت غذایی و متغیرهای اثرگذار بر آن در روستاهای شهرستان سبزوار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران
3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه مازندران، ایران
چکیده
امنیت غذایی همواره یکی از چالش‌های اساسی فراروی کشورها بوده و به‌دلیل اهمیت حیاتی آن، طی سه دهه اخیر مطالعات متعددی در سطح جهانی به بررسی وضعیت تنوع و امنیت غذایی خانوارهای شهری و روستایی پرداخته‌اند. از این‌رو هدف پژوهش حاضر، تحلیل وضعیت امنیت غذایی و شناسایی عوامل مؤثر بر آن در میان خانوارهای روستایی شهرستان سبزوار است. در این راستا، از شاخص‌های «بری» و «شمارش گروه‌های غذایی» برای سنجش سطح امنیت غذایی، و از مدل اقتصادسنجی لاجیت برای تحلیل عوامل اثرگذار بهره گرفته شد. داده‌های مورد نیاز از طریق توزیع 100 پرسش‌نامه استاندارد در میان خانوارهای روستایی شهرستان سبزوار در تابستان 1401 گردآوری شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که امنیت غذایی خانوارها در سطحی متوسط و نسبتاً مطلوب قرار دارد و دو شاخص مورد استفاده نیز نتایج هم‌راستایی را نشان می‌دهند. همچنین، متغیرهای درآمد، وضعیت مسکن و نوع سرپرست خانوار به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مؤثر بر امنیت غذایی شناسایی شدند که هر سه تأثیری مثبت و معنادار بر آن دارند. بر اساس یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود توسعه مشاغل مکمل مانند گردشگری روستایی در کنار فعالیت‌های کشاورزی مورد توجه قرار گیرد تا از یک‌سو نرخ بیکاری کاهش یافته و از سوی دیگر، سطح امنیت غذایی خانوارها بهبود یابد. همچنین انجام مطالعات تکمیلی با بهره‌گیری از سایر روش‌های آماری و اقتصادسنجی توصیه می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of Food Security Status and Its Determinants in Rural Regions of Sabzevar County

نویسندگان English

Malihe Sheibani 1
Yadollah Bostan 2
Khadijeh Bozorgi 3
1 Department of Agricultural Economics, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
2 Department of Agricultural Economics, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Iran
3 Department of Economics, University of Mazandaran, Iran
چکیده English

Food security has always been one of the fundamental challenges facing nations. Due to its critical importance, numerous studies over the past three decades have investigated the status of food diversity and security among urban and rural households worldwide. The present study aims to assess the level of food security and identify its determining factors among rural households in Sabzevar County. To measure food security, the Berry Index and Food Group Count were employed, and a logistic regression model was used to analyze influencing variables. Data were collected through 100 standardized food security questionnaires distributed among rural households in Sabzevar County during the summer of 2022. The findings indicated that food security is at a moderate and relatively favorable level, with both indices produced consistent results. Furthermore, income, housing status, and the type of household head were identified as the most significant factors affecting food security, all showing positive and statistically significant relationships. Based on the results, it is recommended to develop complementary occupations such as rural tourism alongside agriculture to reduce unemployment and enhance household food security. Additionally, further studies using alternative statistical and econometric approaches are suggested.

کلیدواژه‌ها English

Dietary diversity
Berry index
food group count index
logit econometric model

آذر، علی و شریفی، رقیه.(1403). ارزیابی پتانسیل و ارزش اقتصادی فعالیت­های گردشگری روستایی در شهرستان مراغه با استفاده از مدل ارزش­گذاری مشروط ‍CVM و مدل پتانسیل گردشگری EP. پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(18)، 49-64.

آهنگری، سحر و بابایی، محمد حسین.(1403). تحلیل چالش‌های دستیابی به معیشت پایدار روستاییان شهرستان مهاباد. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 2(2). 130-147.  

بستان، یدالله. فتاحی­اردکانی، احمد. فهرستی‌ثانی، مسعود؛ صادقی‌نیا؛ و عرب، محمد.(1399). تحلیل ترجیحات و بررسی چارک‌های قیمت پیشنهادی در حفاظت از اکوسیستم مرتعی (منطقه مورد مطالعه: اکوسیستم مرتعی شیخ موسی). نشریه علمی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 27(1)، 177-191.

حاجی‌فرجی، مجید.( 1399). سلامت و امنیت غذایی و الگوی غذایی صحیح در زندگی سالم خانوادگی با تأکید بر آموزه‌های اسلامی. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، ۴ (۲)، ۱۷۵-۱۸۲.

سازمان آمار ایران.( 1395). گزارش سرشماری نفوس و مسکن.

سجاسی قیداری، حمداله. مهدوی، داوود و سلیمی، معصومه.(1403). تحلیل و واکاوی امنیت غذایی و سطح سلامت جسمانی در حوامع روستایی (نمونه موردی: روستاهای دهستان فریمان استان خراسان رضوی). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی،6(20).

سواری، مسلم و نوشاد، محمد.(1403). عوامل موثر بر بهبود امنیت غذایی خانوارهای روستایی (مطالعه موردی روستاهای شهرستان هندیجان). اقتصاد تولید و بازاریابی کشاورزی، 1(1)، 47-62.

شیبانی، ملیحه. رستگاری پور، فاطمه. و محتشمی، تکتم.(1399). تحلیل عوامل مؤثر بر تنوع‌غذایی خانوارهای روستایی استان خراسان رضوی. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9 (3)، 189-210.

فتاحی­اردکانی، احمد. سخی، فاطمه. بستان، یدالله و رضوانی، محمد.(1401). بررسی تأثیر تغییرات آب و هوایی و شاخص قیمت مواد غذایی بر امنیت غذایی خانوارهای شهری ایران. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، 36(3)، 249-263.

قلی­پور، یاسر، احدنژاد­روشتی، ممحسن، مشکینی، ابولفضل و زالی، نادر. (1404). برنامه‌ریزی راهبردی امنیت غذایی پایدار شهری (مطالعة موردی: شهر رشت). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 6(21).  

کرباسی، علی و محمدزاده، سمیه.(1396). عوامل موثر بر امنیت غذایی با تأکید بر نقش پایداری کشاورزی در ایران. سومین کنفرانس ملی دانشجویی اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان.

گلابی‌فر، جاسم. براتی، علی اکبر و کلانتری، خلیل.(1402). عوامل مؤثر بر دسترسی خانوارهای روستایی به غذا در دهستان شاوور. روستا و توسعه، 26(1)، 49-74.

گله­داروند، ههوشمند. شیرانی بیدآبادی، فرهاد. رضایی، اعظم و جولایی، رامتین.(1403). ارزیابی عوامل مؤثر بر امنیت غذایی در مناطق روستایی ایران. اقتصاد کشاورزی و روستایی، 2(1)، 31-50.

موسوی نسب، الهه. رحمانی، رهام.(۱۳۹۴). وضعیت امنیت غذایی در گروه‌های مختلف درآمدی (مطالعه موردی: شهرستان بویراحمد). اقتصاد کشاورزی و توسعه، 23(4)، 217-245.

میرزایی، خلیل. سامیان، مسعود. شکوری، اعظم. عواطفی­اکمل، فرشته و انصاری، الهام.( 1403). تدوین راهبردهای توسعه پایدار نواحی روستایی با تأکید بر کارآفرینی و مشاغل خانگی در استان همدان. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 2(2)، 13-26.

نصرت­پور، حدیث، مهدی­زاده، حسین و محمدی، سمیره.( 1403). بررسی راهکارهای توانمندسازی حاشیه‌نشینان روستایی شهر ایلام. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 1-13.

اله­یاری، امیر آریا و نظری، لیلا.( 1403). بررسی و تحلیل اثرگذاری صندوق‌های بیمه اجتماعی در ایجاد پایداری اجتماعی- اقتصادی روستاییان و عشایر بخش کامفیروز شهرستان مرودشت. تحقیقات ترویج و توسعه روستایی، 1(1)، 145-159.

Amoah, L. N. A., & Simatele, M. D. 2021. Food security and coping strategies of rural household livelihoods to climate change in the eastern cape of South Africa. Frontiers in Sustainable Food Systems, 5, 692185.
Armolaran, A. B. 2004. Household income, womens income share and food calorie intake in South Western Nigeria. Food Policy. Vol. 29, pp. 507–530.
Bostan, Y., Fatahi Ardakani, A., Fehresti Sani, M., & Sadeghinia, M. 2020. A comparison of stated preferences methods for the valuation of natural resources: the case of contingent valuation and choice experiment. International Journal of Environmental Science and Technology, 17(9), 4031-4046.
Cardell, L., Zereyesus, Y. A., Ajewole, K., Farris, J., Johnson, M. E., Lin, J., Valdes, C., & Zeng, W. 2024. International food security assessment, 2024–34 (GFA-35). U.S. Department of Agriculture, Economic Research Service.
Chettri, D., Datta, P., Rahut, D. B., Behera, B., & Sonobe, T. 2025. Factors Influencing the Household Food Security of Forest Villagers in Eastern Sub‐Himalayan India. Food and Energy Security, 14(2), e70052.
Clapp, J., Moseley, W. G., Burlingame, B., & Termine, P. 2022. The case for a six-dimensional food security framework. Food policy, 106, 102164.
Coates, J. Swindale, A. Bilinsky, P. 2007. Household Food Insecurity Access Scale (HFIAS) for measurement of household food access: Indicator guide (v. 3). Food and Nutrition Tec hnical Assistance Project, Academy for Educational Development, Washington, D.C.
Deitchler, M. Ballard, T. Swindale A. and Coates, J. 2010. Validation of a Measure of household hunger for cross-cultural use. Food and Nutrition Technical Assistance II Project (FANTA-2), AED, Washington, DC.
Drescher, L., & Grebitus, C. 2025. Growing Your Own Food and Dietary Quality: Results from a Survey. EuroChoices, 24(1), 72-77.
FAO. 2019. https://openknowledge.fao.org/items/f73edb75-4017-497b-8ca3-e66ea2109560
Global Hunger Index (GHI). 2024. https://www.globalhungerindex.org/ranking.html?utm_source=chatgpt.com  
Naiken, L. 2003. FAO methodologies for estimating the prevalence of undernourishment, Measurement and Assessment of Food Deprivation and Undernutrition. FAO, Rome 7-42.
Nkoko, N., Cronje, N., & Swanepoel, J. W. 2024. Factors associated with food security among small-holder farming households in Lesotho. Agriculture & Food Security, 13(1), 1-10.
Pérez-Escamilla, R. 2024. Food and nutrition security definitions, constructs, frameworks, measurements, and applications: global lessons. Frontiers in Public Health, 12, 1340149.
Rawal, R., Kuczmarski, M. F., Cotugna, N., Brewer, B. C., Beydoun, M. A., Hughes, V. C., & Evans, M. K. 2020. Aspects of dietary diversity changes across adulthood in racially diverse adults. Nutrients, 12(8), 2455.
Vadiveloo, M., Dixon, L. B., Mijanovich, T., Elbel, B., & Parekh, N. 2014. Development and evaluation of the US Healthy Food Diversity index. British Journal of Nutrition, 112(9), 1562-1574.
Worku, C. 2023. Determinants of food security status of household in west Gojjam zone, Ethiopia. Food Science & Nutrition, 11(10), 5959-5966.
دوره 3، شماره 2
پاییز و زمستان 1404
دی 1404
صفحه 127-140

  • تاریخ دریافت 06 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405